Topcomponist James MacMillan dirigeert eigen werk

Geloof en belijdenis zijn niet meteen de woorden die bij je opkomen wanneer er sprake is van hedendaagse muziek. Toch spelen beide begrippen een hoofdrol in het muzikale oeuvre van James MacMillan (1959). De Schotse componist zoekt in zijn werk vaak hoge sferen op, en dat gaat niet onopgemerkt voorbij. Al sinds zijn doorbraakstuk – het orkestwerk The Confession of Isobel Gowdie over middeleeuwse heksenvervolgingen – staat MacMillan bekend voor muziek die inspeelt op kernvragen over de religieuze ervaring.

MacMillan

Foto: Hans van der Woerd

Als student in Edinburgh zong hij steevast mee in kerkvieringen en raakte hij diep geëmotioneerd door de gregoriaanse passiemuziek voor Goede Vrijdag. Niet toevallig telt zijn oeuvrecatalogus diverse liturgische koorcomposities, maar ook muziektheaterwerken over de kruisiging en dood van Christus of orkestmuziek die geënt is op gregoriaanse hymnen. In een artikel uit 2009 met de veelbetekenende titel My Art is Shaped by my Faith liet de diepgelovige componist dan ook optekenen dat de de Kruisiging en de Verrijzenis voor hem ‘de belangrijkste dagen in de wereldgeschiedenis’ zijn. Toen het Concertgebouworkest rond die tijd op zoek ging naar nieuwe passiemuziek om op Palmzondag uit te voeren, kwamen ze dan ook vanzelf bij MacMillan uit. ‘Het is volbracht’: Christus’ laatste woorden vloeiden er in Amsterdam nog steeds kalm bezonnen uit, maar ditmaal niet in het evangelistenduits van Bachs Johannespassion, wel in het kraaknette Engels van MacMillans St. John Passion. Intussen is zijn meer recente St. Luke Passion aan een internationale opmars bezig in concertzalen en festivals.

Het zijn overigens niet enkel christelijke thema’s die MacMillan in zijn oeuvre verwerkt. Zo is zijn ontroerende Tweede strijkkwartet een muzikale respons op de psalmtonen van het Joodse Pesachfeest en speelt zijn Derde symfonie met het stilteconcept uit het Japanse shintoïsme. Toch zou het verkeerd zijn om MacMillan een aanleg voor hemelse klankwolken of bidprentjesachtige zweverigheid toe te schrijven. Als hedendaags componist is hij juist thuis in muziek die de spankracht van het trommelvlies beproeft. Exemplarisch voor zijn stijl is zijn succesvolle slagwerkconcerto Veni, Veni, Emmanuel: op papier geïnspireerd door een vijftiende-eeuwse adventszang, maar in de praktijk een van de opwindendste percussieconcerto’s uit het repertoire. Het culturele reservoir waaruit MacMillan inspiratie tapt, is dan ook groter dan gregoriaans en polyfone mismuziek. Ook jachtige jazz, Keltische folk, fanfaremarsen, de visionaire epiek van Messiaen en het zwaarromantische modernisme van Sjostakovitsj horen tot zijn signatuur.

Componist én dirigent
Eind november staat de componist, zelf ook een begenadigd dirigent, op de bok voor het Antwerp Symphony Orchestra. Naast een sprankelende ouverture van Benjamin Britten en de door jazz en music hall aangevuurde showmuziek van Sjostakovitsj – twee van MacMillans persoonlijke ‘helden’ – presenteert hij ook eigen werk. Het veelkeurige orkestwerk Tryst uit 1989 ontleent zijn titel (letterlijk: ‘samenzijn’ of ‘bijeenkomst’) aan een gedicht van de Schotse dichter William Soutar. Leidmotief is een simpele melodie waarvan de contouren, aldus MacMillan, ‘diverse sterke associaties oproepen, zoals toewijding, heiligheid, intimiteit, geloof, liefde, maar ook treurnis om de eindigheid van deze zaken’.

Van recenter datum is het Tromboneconcerto, geschreven voor de virtuoze trombonist Jörgen van Rijen. Een caleidoscopisch werk en een gedroomd showpiece, zo schreef NRC Handelsblad na de wereldpremière in april 2017, dat geweldig werkt dankzij toverachtige orkestraties en een verbluffende interactie tussen solist en kopersectie. ‘Wonderlijke timbremengsels, sacraal opgloeiende melodieën, welluidende akkoorden en oorsplijtende klankerupties – en dat alles in een contrastrijke, caleidoscopische vorm met een hymnisch thema als verbindend element. Bij een mindere componist zou het onherroepelijk verzanden in ergerlijke kitsch. In MacMilllans handen werkt het.’ Waarmee de Schot weer eens aangaf een van de meest opwindende componisten van het ogenblik te zijn. Alleen al voor de slotmaten moest u volgens de recensent van NRC in de zaal zitten: ‘Onvergetelijk: die laatste theatrale tetterdialoog, waarin Van Rijen en zijn collega’s een machtig loeiende mammoetmuziek ontketenden.’ TJ

Za 24.11.2018 — 20:00
Koningin Elisabethzaal, Antwerpen
James MacMillan dirigent
Jörgen van Rijen trombone
Britten An American Overture
MacMillan Tromboneconcerto (Belgische creatie)
MacMillan Tryst
Sjostakovitsj Jazzsuite nr. 2 (suite voor promenadeorkest)

Tickets vanaf €10

infotickets

Categorieën:Portret

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s