‘Het plezier van muziek’ – Portret van Leonard Bernstein

Bernstein-1

Foto: Allan Warren

Wereldwijd worden meer dan 3000 evenementen georganiseerd ter ere van het 100e geboortejaar van Leonard ‘Lenny’ Bernstein. Het is nog maar eens een bewijs dat de Amerikaanse dirigent, pianist, componist en pedagoog niet weg te denken is uit de muziek- en theaterwereld. Een (te) beknopt overzicht van zijn verdiensten voor de moderne cultuur.

Leonard Bernstein werd in een gezin met Joods-Russische roots geboren op 25 augustus 1918 in Massachusetts in de Verenigde Staten. Vader Samuel runde een groothandel in schoonheidsmiddelen, zag in kleine Lenny zijn gedoodverfde opvolger en had verder niet veel op met muziek, laat staan musici. Maar de kennismaking tussen Samuels zoon en een oude piano van een tante veranderde alles. De tienjarige Lenny was niet van de piano weg te slaan hoewel zijn vader, met het beeld van de arme rondtrekkende Joodse musici uit zijn geboorteland in gedachten, dat niet graag zag gebeuren. Maar Leonard hield vol en na de eerste successen van zijn zoon gaf Samuel zijn inschattingsfout ontroerend toe tijdens een interview: ‘Ieder genie heeft wel een handicap gehad. Lenny had een vader.’

Dirigent
Dirigentenconcours en masterclasses die carrières van latere generaties dirigenten zouden lanceren waren er niet bij de start van Bernsteins carrière als orkestleider. Net als bij die andere legende Arturo Toscanini betekende een plotse vervanging de doorbraak. In 1943 werd de 25-jarige Leonard Bernstein opgebeld met de vraag om diezelfde namiddag de zieke Bruno Walter te vervangen tijdens een concert met de New York Philharmonic. Die uitvoering in Carnegie Hall werd over het hele land live uitgezonden en werd een overdonderend succes. De Amerikaanse kranten waren lyrisch over deze muziekster en spraken vol lof over een topdirigent die eens niet uit Europa kwam. In 1958 volgde nog een mijlpaal: voor het eerst sinds de oprichting in 1842 kwam een in Amerika geboren en opgeleide dirigent aan het hoofd van de New York Philharmonic.

Bernstein-2Het feit dat namen als Gustav Mahler en Amerikaanse componisten als Aaron Copland regelmatig op concertaffiches te lezen zijn, is deels te danken aan Bernsteins enthousiasme voor deze componisten. Dat enthousiasme werd overigens zichtbaar tijdens zijn concerten wanneer hij wars van alle dirigeervoorschriften op en neer sprong en wild om zich heen zwaaide. Voorbeelden van het andere uiterste zijn ook bij hem te vinden: de Wiener Philharmoniker had tijdens de uitvoering van een finale van een Haydn-symfonie genoeg aan Bernsteins blik en zo relativeerde hij op weergaloze wijze het belang van ‘dirigeren’. Net als zijn grote voorbeeld Serge Koussevitzky, die zelfs amper muziek kon lezen, liet hij veel over aan het instinct en zowel voor- als tegenstanders van de dirigent Leonard Bernstein moeten bekennen dat hij de ‘woordenschat’ voor dirigenten kleurrijker heeft gemaakt.

Componist
Net als de persoon is ook de componist Leonard Bernstein onmogelijk in een hokje te duwen, hoewel sommige tijdgenoten dat wel probeerden. Zijn onsterfelijke muziek voor de Broadway-productie West Side Story was voor menig avantgardecomponist, ook voor hen die Bernstein zelf promootte als chef-dirigent in New York, te ouderwets in een tijd waarin atonaal serialisme de hype van het moment was. Het grote succes van West Side Story werd vreemd genoeg een tweesnijdend zwaard en hij raakte maar moeilijk verlost van de stempel ‘musicalcomponist’. Maar wie zijn oeuvre bekijkt, ontdekt naast theatermuziek ook religieuze muziek, symfonieën, filmmuziek, kamermuziek, pianomuziek, liederen en jazzmuziek en merkt dat Bernstein zich allesbehalve liet vastpinnen op een bepaald genre. Het Antwerp Symphony Orchestra maakt zich alvast op voor een dwarsdoorsnede doorheen zijn composities met uitvoeringen van onder meer zijn Serenade, de tweede symfonie ‘The Age of Anxiety’, muziek uit West Side Story en zijn jazzy Prelude, Fugue and Riffs.

Bernstein-3

Pedagoog
Radio, televisie en boeken. Bernstein wist alle media meesterlijk in te zetten om zo veel mogelijk mensen te laten kennismaken met muziek. Voor wie naar zijn programma’s luistert, valt meteen op hoe hij met zijn aangenaam stemtimbre in perfect gevormde zinnen praat en leuke voorbeelden weet te verzinnen bij muziek voor jong (televisiereeks Young People’s Concerts) en oud (lezingenreeks aan Harvard The Unanswered Question). Maar zijn eerste bekende optreden was in het televisieprogramma Omnibus waarin hij met livemuziek en immense partituren als vloerbedekking het compositieproces van Beethovens Vijfde symfonie nog eens dunnetjes overdeed aan de hand van zijn schetsen. Daarna volgden nog andere programma’s over onder meer Mahler, jazz en dirigeren. Niet alleen liefhebbers kregen les van meester Bernstein, ook opkomend dirigeertalent (met als bekendste voorbeelden Marin Alsop en John Axelrod) leerde bij hem de kneepjes van het vak.

Familieman
Voor zijn tweede symfonie ‘The Age of Anxiety’ liet Bernstein zich inspireren door het gelijknamige gedicht uit 1947 van W. H. Auden waarin de auteur nadenkt over het leven in een moderne wereld tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dat het gedicht ook verdoken verwijzingen naar homoseksualiteit bevat, maakte de tekst voor Bernstein alleen maar persoonlijker: hoewel hij getrouwd was met actrice Felicia Montealegre, was zijn homoseksualiteit een publiek geheim. De spanning tussen zijn geaardheid enerzijds en zijn wens om een liefhebbende echtgenoot en vader te zijn voor zijn vrouw en drie kinderen woog op zijn huwelijk, hoewel Felicia hem aanvaardde zoals hij was en ze getrouwd bleven tot aan haar dood in 1978.

Bernstein-4

Activist
Leonard Bernstein nam de politieke en maatschappelijke realiteit mee in zijn werk, hoe hard deze ook was. De Great Depression tijdens de jaren ’30, het nazisme, Hiroshima, de hopeloze oorlog in Vietnam, de moorden op de gebroeders Kennedy en Martin Luther King bewezen voor Bernstein dat het creëren en delen van schoonheid onverminderd moest worden verdergezet. Of hij nu de val van de Berlijnse Muur vierde met een uitvoering van de Negende symfonie van Beethoven, een bestseller getiteld The Joy of Music schreef of een miljoenenpubliek bereikte met zijn muzieklessen op radio en televisie: al zijn verschillende activiteiten pasten perfect in het beeld van de geëngageerde dirigent die ook naast het podium zijn stem laat horen. SP

Met de Bernstein-festivalpas geniet je extra voordelig (€59) van onze 4 Bernstein-concerten in december!
01.12 Filmconcert ‘West Side Story’ in De Roma
02.12 Kamermuziek in AMUZ
06.12 Clubconcert in de Elisabethzaal
09.12 Verjaardagsconcert in de Elisabethzaal

Info & tickets: http://www.antwerpso.be/bernstein-festival

Filmconcert: West Side Story
Za 01.12.2018 — 20:00
Zo 02.12.2018 — 20:00
De Roma, Antwerpen
John Axelrod dirigent
West Side Story (filmconcert)
Leonard Bernstein muziek
Stephen Sondheim tekst
Robert Wise & Jerome Robbins regie
Ernest Lehman screenplay

Tickets €41

infotickets

Kamermuziek
Zo 02.12.2018 — 15:00
AMUZ, Antwerpen
Benjamin Dieltjens klarinet
Michaela Buzkova hoorn
Jaroslaw Mroz contrabas
Pieterjan Vranckx slagwerk
Boyan Vodenitcharov piano
Bernstein Klarinetsonate • Elegy for Mippy I • Prelude, Fugue and Riffs • Music for Horn

Tickets €17

infotickets

Clubconcert: Bernstein 2.0
Do 06.12.2018 — 21:00
Koningin Elisabethzaal, Antwerpen
Jamie Phillips dirigent
Aldo Baerten fluit
Jan Michiels piano
Bart Cannaerts MC
Buscemi DJ
Muziek van Bernstein

Tickets €13/€19

infotickets

Verjaardagsconcert: King of the Hill
Za 08.12.2018 — 15:00
Zo 09.12.2018 — 11:00
Koningin Elisabethzaal, Antwerpen
Jamie Phillips dirigent
Aldo Baerten fluit
Jan Michiels piano
Bernstein On the town (three dance episodes) • Halil (Nocturne) • Divertimento (enkel op za 08.12) • Symfonie nr. 2, ‘The Age of Anxiety’

Tickets vanaf €12

infotickets

Categorieën:Portret

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s