‘Een dirigent is niet buitengewoon belangrijk’ – Kirill Karabits

Een buitenbeentje. Treffender kan je Kirill Karabits niet omschrijven. Van machtsvertoon of grote gebaren moet deze Oekraïense dirigent niks weten. Geef hem goeie muziek in handen en omring hem met getalenteerde muzikanten en Karabits verricht wonderen. Vanuit het onopvallende Bournemouth wekte hij de aandacht met eerlijke en raszuivere uitvoeringen. Midden januari maakt hij zijn debuut bij deFilharmonie met muziek die hem goed in het bloed zit: de Vijfde symfonie van Prokofjev.

karabits 4

Dat Kirill Karabits een carrière in de muziek zou najagen, viel te voorspellen. Zijn moeder is musicologe en zijn vader Ivan was een van Oekraïnes meest gerespecteerde componisten. Toch luisterde Karabits als tiener liever naar cassetjes met muziek van Abba dan toonladders te oefenen op de piano. Later wisselde hij Abba in voor Sjostakovitsj, en dan vooral diens Elfde symfonie, waarvan de dolgedraaide fugapassages hem volledig overweldigden. Toen kwam het beslissende moment. ‘Toen ik dertien jaar oud was, luisterde ik naar een gesprek tussen mijn ouders en andere familieleden’, zo vertelde Karabits aan een Engelse krant. ‘Ze bespraken verschillende dingen, en ineens ging de discussie over mij. Wat zou Kirill doen? Zou hij een ingenieur worden, een wetenschapper of een muzikant? Vreemd genoeg wist ik op dat moment dat ik muzikant zou worden.’

Karabits carrière kende veel van zulke ‘vreemde momenten’. Na de val van het communisme gingen ook in Oekraïne de grenzen open. Karabits, die zich aan het conservatorium van zijn geboortestad Kiev liet opmerken als een gedreven dirigent, wilde koste wat kost naar het Westen, om zijn muzikale horizont te verruimen. Hij had zijn zinnen gezet op Amerika, waar hij aan het prestigieuze Curtis Institute in Philadelphia aan de slag wilde. Na twee mislukte aanvragen waagde hij zijn kans aan het conservatorium van Wenen, dat hem wel in de klas opnam. Maar erg gelukkig werd Karabits er niet: ‘Het was een studieprogramma vol academische cursussen, maar aan dirigeren kwamen we niet toe. Ik ging wel naar allerlei concerten en op een dag zag ik een vacature op het prikbord: assistent-dirigent gezocht voor het Boedapest Festival Orkest.’

Samenwerken met de legendarische Iván Fischer is een droom voor elke dirigent in spe, maar Karabits hield het hoofd nuchter. Hij nam deel aan de sollicitatie en tot zijn grote verbazing werd hij aangenomen. Het waren drie wonderlijke jaren, waarin hij de repetities van Fischer overnam, meereisde met het orkest en tonnen ervaring opdeed. Toen in 2002 zijn vader ongeneeslijk ziek werd, ging Karabits op zoek naar een mogelijkheid om hem naar het Westen te halen voor behandeling. ‘Ik had geen werk, geen projecten. Dan hoorde ik dat het Orchestre Philharmonique de Radio France naar een vaste gastdirigent op zoek was. Er waren wel honderd kandidaten, sommigen met meer ervaring dan ikzelf.’ Opnieuw viel de keuze op Karabits, ook al geeft hij aan niet te weten wat hem zo bijzonder maakt.

karabits 3

Oordopje
Wat hem tot een exceptioneel dirigent maakt, is nochtans in een oogopslag te zien. Karabits is het soort dirigent dat zich volledig ten dienste stelt van de muziek. Met zijn magnetische, peinzende blik en zorgvuldige dirigeerstijl trekt hij niet de aandacht naar zich toe, maar stelt hij zich ten dienste van de spelers. De filmpjes die van hem op het internet te vinden zijn, bevestigen het: Karabits is geen dirigent die de spierballen laat rollen, maar iemand die voortdurend de communicatie opzoekt.

‘Deze job kan niet langer op de oude manier ingevuld worden’, analyseert Karabits. ‘De grote maestro die zegt dat het zus en zo moet, is niet meer. Een dirigent is slechts één element in een proces waarin ook componist, muzikanten en publiek betrokken zijn. Hij zorgt ervoor dat alles vlot verloopt, maar dat maakt hem niet buitengewoon belangrijk. Je helpt als dirigent om dingen te laten gebeuren. Als je dat vergeet, en je bent alleen maar bezig met jezelf op te dringen, dan is dirigeren niets meer dan vervelende aanstellerij.’ Toewijding en concentratie zijn de codewoorden waarmee Karabits het podium bestijgt. Maar evengoed moet hij kunnen vertrouwen op de creativiteit van zijn muzikanten. ‘Als je dingen kan uitlokken, of als je iets naar een interessant punt kan verschuiven, dan is dat fantastisch. Ik ga steeds zover ik maar kan: als ik niks kan opwekken, dan verdoe ik mijn tijd.’

Zonder twijfel is het zijn innemende dirigeerstijl die hem in Bournemouth een job als chef-dirigent bezorgde. Na enkele jaren in Frankrijk in de marge te hebben gedirigeerd, kwam een uitnodiging vanuit Engeland. ‘Ik wist niet eens waar ik naartoe ging’, zo herinnert Karabits zich. ‘Eerlijk gezegd: toen ze me vroegen om Tsjajkovski’s Zesde symfonie te dirigeren, had ik nog nooit van Bournemouth gehoord. Ik was ook nog nooit in het Verenigd Koninkrijk geweest. Ik reed met de trein door al die kleine dorpjes, steeds verder weg van Londen, en ik dacht: wat doe ik hier? Maar dan kwam een verrassing: dit orkest bestond uit muzikanten die allemaal open van geest waren. Na twee concerten wilden ze mij als chef-dirigent. Toen ik dat aan Valeri Gergjev vertelde, vroeg die meteen: “Bournemouth? Waar ligt dat?” De grap was: hij had er zelfs al een keer gedirigeerd!’

De benoeming tot chef van het Bournemouth Symphony Orchestra zal Karabits nog lang blijven herinneren. Hij kwam overgevlogen uit Brazilië, had op het vliegtuig een notenallergie gekregen en tot overmaat van ramp zat er een stukje van zijn oordopje vast in zijn gehoorgang. Pas na een bezoek aan een Londens hospitaal kon hij – versuft van medicijnen en jetlag – naar Bournemouth sporen om er zijn inauguratie te vieren.

karabits 2

Visgerei
Karabits’ aanstelling bij het Bournemouth Symphony Orchestra in 2008 ging niet onopgemerkt voorbij. Op korte tijd was de Britse orkestenwereld in handen gekomen van jonge, beloftevolle dirigenten uit Oost-Europa: Vasili Petrenko maakte furore met het orkest uit Liverpool, Vladimir Jurowski stond aan het hoofd van het London Philharmonic Orchestra en Birmingham had de jonge Let Andris Nelsons weten te strikken. Karabits wist zijn mannetje te staan en liet het orkest van Bournemouth er spectaculair op vooruit gaan. Niet alleen de spelers, maar ook pers en publiek droegen de nieuwe chef op handen.

Visitekaartje van het ‘nieuwe’ Bournemouth is de integrale opname die het orkest maakte van de symfonieën van Prokofjev. Opvallend aan Karabits’ vertolking is zijn brandschone, nuchtere aanpak: eerder dan de emoties in deze muziek breed uit te smeren, kiest hij ervoor om de helderheid van Prokofjevs symfonische schriftuur in de verf te zetten. Over de Vijfde symfonie, die hij ook bij deFilharmonie zal dirigeren, heeft Karabits dan ook een uitgesproken visie: dit is geen oorlogssymfonie, maar een reactie op de oorlog. In plaats van te treuren over de doden, biedt Prokofjev een boodschap van hoop, aldus Karabits. ‘Ik persoonlijk vind en voel geen politieke boodschappen in deze muziek. Ik geloof dat Prokofjevs optimisme in deze symfonie er in de eerste plaats is voor de luisteraars, en niet voor politieke fi guren. De overeenkomst tussen Sjostakovitsj en Prokofjev is alleen zinvol als we hun verschillende opstellingen tegenover de realiteit analyseren. Sjostakovitsj is een realist: hij beschrijft in zijn symfonieën exact wat hij ziet en voelt. Prokofjev doet bijna het tegenovergestelde: hij schrijft muziek die ons wegvoert van de realiteit en duwt hoop naar voren.’

Vanaf volgend seizoen moet Bournemouth hem delen met Weimar, waar Karabits aan het hoofd komt te staan van de Staatskapelle Weimar. Een Amerikaanse tournee met het Russisch Nationaal Orkest staat op de agenda en van alle kanten regent het aanbiedingen. Maar wat als zijn carrière vastloopt? ‘Dan ga ik vissen’, vertelt Karabits zonder te verpinken. ‘Ik vis al sinds mijn achtste, helemaal alleen, in de meren rond Kiev. Er was een visserswinkel dicht bij ons huis, waar ik uren heb doorgebracht door visgerei te bestuderen en mijn spaargeld uit te geven.’ TJ

Kirill Karabits staat voor deFilharmonie op vrijdag 15 en zaterdag 16 januari in deSingel in Antwerpen.
infotickets

Categorieën:Portret

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s