Een Belg in Parijs: een portret van componist César Franck

César Franck blonk tijdens zijn leven vooral uit als organist en improvisator. Zijn componistenloopbaan ging de laatste 20 jaar van zijn leven crescendo. Als kroon op zijn symfonische oeuvre prijkt de prachtige Symfonie in d, die in 1889 in Parijs in première ging. Begin december speelt het Antwerp Symphony Orchestra dat werk, onder leiding van dirigent Bertrand de Billy.

De 200ste verjaardag van de geboorte van César Franck op 10 december dit jaar, gaat nergens in het land ongemerkt voorbij: een opvallende nationale trots voor een componist die in Luik geboren werd nog vóór België bestond, en die de laatste 20 jaar van zijn leven een genaturaliseerde Fransman was. Waar komt César Francks DNA vandaan? En wat hoor je daarvan in zijn muziek?

Een Belg die geen Belg was
De stamboom vertelt dat moeder Marie-Cathérine Frings in Aken werd geboren. Vader Nicolas-Joseph was afkomstig uit Gemmenich, dat op het moment van zijn geboorte tot het hertogdom Limburg behoorde. Later werd het plaatsje bij de provincie Luik gevoegd. Als jongeman woonde en werkte vader Franck in de stad Luik. Het was dan ook daar dat de kleine César in 1822 geboren werd. Belg was hij daarmee nog niet, want de stad maakte toen deel uit van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden onder koning Willem I. Pas acht jaar later zou het Koninkrijk België ontstaan en kon hij zich ook officieel Belg noemen.
De twaalfjarige César Franck – die vanaf zijn negende aan het Luikse conservatorium studeerde – zou in Brussel voor de allereerste koning der Belgen optreden. Zijn vader had het muzikaal talent van zijn zoon al snel opgemerkt en wilde het pianospelende wonderkind maar al te graag promoten op weg naar een internationale solistencarrière. Uitvoeringen van bravourestukken en operafantasieën bezorgden de jonge knaap zijn eerste successen. Dat deed de vader dromen van meer eer en roem, en dus lonkte Parijs. Tal van schrijvers, beeldend kunstenaars en muzikanten beproefden in die tijd met wisselend succes hun geluk in de Franse hoofdstad. Voor César Franck werd het Parijse avontuur op lange termijn alvast een succes. 
Aanvankelijk liep dat echter niet van een leien dakje. In 1837 begon hij aan de officiële opleiding aan het Parijse conservatorium. De ongeduldige en opdringerige vader hield het in Parijs na enige tijd voor bekeken en het gezin kwam voor twee jaar naar Brussel (1842-44). Daarna ging het toch weer richting Parijs, waar César Franck zich, na een breuk met zijn vader, meer aan het orgelspel en componeren wijdde.

César Franck

Organist en componist
En zo stippelde César Franck geleidelijk zijn eigen parcours uit. In 1859 werd hij titularis-organist aan de Sainte-Clotildekerk waar zijn orgelimprovisaties op het mooie Cavaillé-Collorgel de aandacht trokken. Begin de jaren 1870 nam hij de Franse nationaliteit aan om de baan van orgelleraar aan het Parijse Conservatorium te kunnen bemachtigen. Naast leraar en organist werd César Franck de laatste twintig jaar van zijn leven ook steeds meer een belangrijk componist.
César Franck zou het muzikale landschap in Parijs de laatste twintig jaar van zijn leven mee vorm geven. Zo ijverde hij, ondanks de grote invloed van de Parijse opera, voor kwaliteitsvolle kamermuziek. En hij had aandacht voor nieuwigheden als het symfonisch gedicht of de cyclische opbouw – met terugkerende thema’s in de verschillende delen van een werk zoals in de Symfonie in d tot uiting komt. Vanuit zijn muzikale wortels die tot Bach, Beethoven of Schumann reikten, stroomde de Duitse romantiek, soms met een flinke geut Wagneriaanse harmonieën, samen met invloeden van een meer klassieke Franse inslag. Zou hij met die vermenging van Germaanse en Romaanse invloeden zijn muziek dan toch een beetje een Belgische toets verlenen? Franck bleef de klassieke vormen intelligent modelleren en zijn doorleefde muziek rijk stofferen door zijn contrapuntisch inzicht en vakmanschap. Zijn  invloed op componisten als Vincent d’Indy, Henri Duparc en Ernest Chausson deed tijdens de komende decennia zijn muziek en ideeën verder leven.

Het graf van César Franck in Montparnasse

Duitse muziek in Frankrijk
Francks muziek werd, zoals die van wel meer van zijn Franse tijdgenoten, als erg Duits omschreven. Na de nederlaag van de Fransen in de Frans-Duitse oorlog was hij in 1871 samen met onder meer Camille Saint-Saëns een van de stichtende leden van de Société Nationale de Musique. Die componisten probeerden onder de vlag ‘Ars Gallica’ een antwoord te geven op de dominantie van de Duitse muziek in Frankrijk. Muziek van Franse componisten werd door die vereniging stevig gepromoot, maar dat verhinderde niet dat een aantal van de leden nog een Duitse muzikale invloed in hun genres en stijlen nog lieten doorschemeren. Ook zo bij César Franck, die in de jaren 1880 nog topwerken zou schrijven zoals de Vioolsonate in A, het Strijkkwartet in D en natuurlijk de Symfonie in d.
Vanwege zijn bijdragen aan de muziekwereld werd Franck in 1885 nog als ‘Chevallier de la Légion d’Honneur’ bekroond. Vijf jaar later sloeg het noodlot echter toe. In juli 1890 reed een omnibus tegen de koets waarin hij onderweg was. César Franck werd zwaargewond naar het ziekenhuis gebracht. Een borstvliesontsteking en longemfyseem werden hem op 8 november 1890 fataal. Op de begraafplaats van Montparnasse vond de grootste ‘Belg die geen Belg was’ een laatste rustplaats. TE

De schoonheid van de weemoed

02.12.2022 — 20:00
Koningin Elisabethzaal, Antwerpen

Info & tickets >>>

Francks Symfonie in d

04.12.2022 — 11:00
Koningin Elisabethzaal, Antwerpen

Info & tickets >>>

Categorieën:Uncategorized

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s