Over vriendschap en muziek – De innige band tussen Robert Schumann en Johannes Brahms

Robert Schumann en Johannes Brahms zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. De 23 jaar oudere Schumann zette de jonge Brahms op de kaart, omgekeerd zorgde Brahms voor Schumann wanneer hij het moeilijk had. Het verhaal van een innige vriendschap tussen twee invloedrijke componisten.

Johannes Brahms & Robert Schumann

De vriendschap tussen Schumann en Brahms begint op 1 oktober 1853 in Düsseldorf. De toen twintigjarige Brahms is op tournee doorheen Europa en speelt een concert ten huize Schumann. Hij
kwam een dag eerder onaangekondigd aankloppen met een aanbevelingsbrief van hun gemeenschappelijke vriend en violist Joseph Joachim. Robert Schumann, die het concert in zijn woonkamer in het begin slechts met een half oor volgt, raakt noot per noot meer geïntrigeerd
door de sonates van de jonge Brahms. Halverwege het concert springt hij plots recht, vraagt Brahms om te stoppen met spelen en haalt zijn vrouw Clara erbij. Brahms kijkt verbijsterd toe terwijl Schumann haar in een stoel duwt met de woorden: ‘Dit moet je horen, liefste. Deze muziek is uitzonderlijk, zoiets heb je nog nooit gehoord!’. Voor een enthousiaste Robert en Clara Schumann werkt Brahms het concert af. Meer zelfs, ze vragen hem om meer muziek, en nog meer muziek.
Uiteindelijk zal hij er de hele dag blijven en zelfs ’s avonds aansluiten bij het diner. Het is het begin van een vriendschap tussen de drie die niet meer zal wegebben.

Johannes Brahms

Neue Bahnen
Robert Schumann is op dat moment al een gevestigde waarde in het Europese muziekleven. Hij bracht zijn eerste pianocomposities uit in 1830 en schreef bijna tien jaar lang exclusief voor het instrument. In 1840, het jaar waarin hij na een lange verloving trouwde met Clara, verlegde hij zijn focus. In dat Liederjahr schreef bij minstens 138 liederen. De jaren erna legde hij zich naast pianowerk en liederen toe op het schrijven van symfonieën, concerto’s, kamermuziek, koorwerken en opera’s. Zijn naam en faam brengen hem in 1851 zelfs naar Antwerpen, waar hij als jurylid deelneemt aan een internationale wedstrijd voor mannenkoren. Kortom: Schumann had het gemaakt.
Het leven van Brahms begint op dat moment pas in een definitieve plooi te vallen. Hij werd al zijn hele leven bestempeld als wonderkind, maar slaagde er niet in om een groot publiek te vinden. Na het optreden bij hem thuis was Schumann vastberaden om daar verandering in te brengen. In het populaire tijdschrift Neue Zeitschrift für Musik wijdt hij een volledig artikel aan het mirakel dat eerder die maand zijn woonkamer was binnengestapt. ‘Neue Bahnen’, of ‘Nieuwe wegen’, luidt de titel. ‘De voorbije tien jaar heb ik vele talenten zien passeren. Elk van hen versterkte mijn gevoel dat
er een nieuwe muzikale meester op komst was. Eentje die niet langzaam zou openbloeien, maar – net als Minerva uit het hoofd van Jupiter – volgroeid op het toneel zou verschijnen. Hij is er eindelijk,
en zijn naam is Johannes Brahms.’ Meer had de jonge Brahms niet nodig. Datzelfde jaar nog wordt zijn muziek voor het eerst uitgegeven.

Robert & Clara Schumann

Het gaat op dat moment echter niet zo goed met Robert Schumann. Hij worstelt met een stevige depressie en steeds demonischer wordende hallucinaties. Daarnaast heeft hij ook last van vergevorderde tinnitus. In de laatste jaren van zijn leven hoorde hij een continue la-toon, al dan niet aangevuld met muziek die hij zelf omschreef als ‘tegelijk wondermooi en afschuwelijk’. Op een nacht, enkele dagen voor zijn zelfmoordpoging, wordt hij badend in het zweet wakker. Een geest, volgens hem Mendelssohn of Schubert, heeft hem een muzikaal thema ingefluisterd. Hij spendeert de dagen erna aan het schrijven van zijn Geistervariationen, zijn allerlaatste compositie.
In een wanhoopsdaad probeert hij op 27 februari 1854 zelfmoord te plegen door in de half bevroren Rijn te springen. Hij wordt tijdig gered door oplettende vissers, maar verblijft de rest van zijn dagen in een gesticht. Johannes Brahms twijfelt geen seconde en verhuist naar Düsseldorf. Daar helpt hij, tot aan de dood van Robert Schumann in 1856, Clara met het huishouden en met de
muzikale nalatenschap van haar man. Zo zorgt hij er bijvoorbeeld voor dat de Geistervariationen, die Schumann pas afwerkt na zijn opname in het sanatorium, worden opgenomen in de eerste complete uitgave van Schumanns pianomuziek. Hij gebruikt het thema later ook als inspiratiebron voor zijn Variaties op een Thema van Robert Schumann uit 1861.
Brahms hield in die laatste jaren een nauw contact met Robert Schumann en gaat hem af en toe bezoeken. Hij gold daarbij als tussenpersoon tussen Robert en Clara, die haar man lange tijd niet mocht bezoeken. In de maanden na Schumanns opname leerden Clara Schumann en Johannes Brahms elkaar beter kennen. Er ontstond een platonische liefdesrelatie en een innige vriendschap tussen de twee, die ook na de dood van Robert Schumann bleef verder duren. Zij werd de persoon die hij als eerste zijn nieuwe muziek laat horen, en ze bracht ook vaak Brahms’ muziek tijdens haar concerten. Geen wonder dat de namen Schumann en Brahms doorheen de tijd onontwarbaar
met elkaar verbonden raken. SS

18.02.2022 – 20:00
Muziekcentrum De Bijloke, Gent
19.02.2022 – 15:00
Koningin Elisabethzaal, Antwerpen

Info & tickets >>>

Categorieën:Uncategorized

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s