De ‘Pastorale’ van Vaughan Williams

Een oorlogsrequiem in vermomming

Wie zich bij het lezen van de ondertitel ‘Pastorale’ meteen frisse, groene grasvlaktes en een ontluikende dageraad voor de geest haalt, kan zich aan een verrassing verwachten tijdens het traditionele kathedraalconcert. De Engelse componist Ralph Vaughan Williams (1872-1958) schreef met zijn Derde symfonie geen beethoveniaanse ode aan de natuur, wel een indrukwekkende in memoriam voor de slachtoffers van de Eerste Wereldoorlog.

In 2021 is het 100 jaar geleden sinds een van de grootste Britse symfonici Ralph Vaughan Williams A Pastoral Symphony voltooide. De vredig klinkende titel staat in schril contrast met de vier jaar durende horror die toen nog maar net afgelopen was, en die de componist van zeer nabij heeft beleefd. Bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog meldde hij zich aan als vrijwilliger bij een Field Ambulance Unit en in 1916 bracht hij gewonde soldaten uit de loopgraven naar het militaire hospitaal in het Franse Écoivres. Componeren lukte in die omstandigheden niet, maar Vaughan Williams, die zich sterk afzette tegen het elitaire karakter van klassieke muziek, zette zijn muzikale activiteiten voort met het oprichten en dirigeren van koren en het organiseren van concerten, samen met de andere jongens in het leger. Het gaf uiting aan zijn diepe overtuiging die hij in een artikel uit 1912 uit de doeken deed: ‘De componist mag niet in zichzelf gekeerd nadenken over kunst; hij moet leven met zijn naasten en zijn kunst als uitdrukking maken van het hele leven van de gemeenschap’. Hieruit groeide ook zijn passie voor volksmuziek – hij verzamelde net als Béla Bartók volksliederen – en de liefde voor amateurmusici.

Op het verkeerde been
Na het lezen van de ondertitel ‘Pastorale’ tuimelden de critici over elkaar heen om als eerste de verwijzingen naar het Engelse platteland te duiden. Ze hoorden de heuvels van de Cotswolds in glooiende melodieën en de componist Constant Lambert beschreef de sfeer van de Derde symfonie als een ‘grey, reflective, Englishlandscape mood’. Vaughan Williams zelf sprak dat tegen en zei dat hij het helemaal niet over ‘dartelende lammetjes’ had, waarmee hij doelde op het cliché van de Engelse weilanden.

De aandachtige luisteraar zal een vette knipoog naar de Last Post niet ontgaan tijdens een solo voor trompet en het vaak desolate, melancholische klankbeeld plaatst de symfonie in de context van de Grote Oorlog. ‘Het is werkelijk oorlogsmuziek, en een groot deel ervan ontstond terwijl ik nacht na nacht met de ziekenwagen naar Écoivres trok, een steile helling opging en daar een prachtig Corotlandschap zag’, waarmee Vaughan Williams refereert aan de Franse schilder Jean-Baptiste Corot. Geen Engelse peis en vree dus, wel een radicaal andere invulling van de term ‘pastoraal’ die in deze symfonie geen comfort of escapisme biedt, maar troost en waardigheid. Het is een aangrijpende contemplatie in een door tonen gevormde stilte en een prachtig bewijs van Vaughan Williams’ muzikale originaliteit. SP

Concertstream
Vr 25.06.2021 – 20:00
Vanuit de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal
Info & tickets >>>

Categorieën:Uncategorized

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s