Muziek spelen als zon op de huid – Portret van Pinchas Zukerman en Amanda Forsyth

Twee artiesten die tegelijkertijd solo spelen lijkt een contradictio in terminis, maar vanaf de eerste noot is het genieten van het verrukkelijke samenspel tussen violist Pinchas Zukerman en celliste Amanda Forsyth. Een portret van twee solisten die podium én huiskamer delen.

Als Brahms in 1887 zijn laatste bijdrage levert aan het concertante repertoire, kiest hij een vorm die al een tijd op zijn retour is. Bij een dubbelconcerto denk je spontaan aan barokmuziek. Brahms’ terugkeer naar dit type concerto is het best te begrijpen als een ode aan de vriendschap. Violist Joseph Joachim en cellist Robert Haussmann die tekenden voor de première, waren innig verbonden met het oeuvre van Johannes Brahms. Ze spendeerden ettelijke avonden met de componist aan de piano. Huiselijk samenspelen is ook voor de solisten van deze concerten met het Antwerp Symphony Orchestra een evidentie. Celliste Amanda Forsyth en violist Pinchas Zuckerman zijn partners in leven en werk. Ze vormen de kern van een pianotrio en een strijkerssextet die gretig het kamermuziekrepertoire verkennen. Het Dubbelconcerto van Vivaldi verenigde hen op het podium, maar met dat van Brahms schuimden ze al de hele wereld af. Voor zijn zeventigste verjaardag kreeg Pinchas Zuckerman vorig jaar een kersvers dubbelconcerto cadeau. Met het nieuwe exemplaar van componist Avner Dorman wil hij de aanzet geven voor een relance van het dubbelconcerto in de 21e eeuw. Celliste Amanda Forsyth hoort in dat concerto een echo naar het huwelijksleven. ‘Net als in de dagelijkse realiteit eindigt het vinnige bekvechten tussen cello en viool steeds in een harmonieuze dialoog.’

‘Veel muzikanten gaan gebukt onder kwetsbaarheid […]. Je moet dat fragiele durven omzetten in een troef. Pas dan klinkt het echt perfect en toch nog menselijk.’ – Pinchas Zukerman

Genetisch bepaald
Is het muzikale genie een genetische aangelegenheid? Deze vraag kreeg het koppel Zuckerman-Forsyth voorgeschoteld op een vragensessie via Facebook, toen ze in 2013 op het festival van Verbier samen Vivaldi speelden. Zuckerman: ‘Als er veel muziek in huis is, spelen de kinderen vanzelf. Kijk naar ons beiden. Als kind is het doodnormaal om een instrument te spelen, als je het door je vader ziet doen.’ De vader van Amanda Forsyth was trombonist en componist. Malcolm Forsyth schreef een celloconcerto voor zijn dochter. Het concerto is een dankbaar visitekaartje voor haar troeven: trefzeker in het ijle begindeel, ritmisch en flamboyant in verdere episodes. De familieviool van vader Zuckerman moet voor hem erg kostbaar geweest zijn, want het instrument overleefde samen met hem de harde omzwervingen langs het getto van Warschau en de concentratiekampen. Vader Zuckerman was autodidact op zijn instrument en speelde klezmer; via het dansante vioolspel sloeg de muzikale vonk bij de zoon over. Als de ouders van Pinchas zich later in Tel Aviv vestigen, krijgt hun jonge kind al snel een viool in handen. Zuckerman: ‘De lessen van mijn vader begonnen ongewoon: het eerste wat ik leerde, was het stemmen van mijn viool. Daarna speelden we meteen duetten. Ook daarvoor moest ik mijn oren leren gebruiken. Ik vind het te hoogdravend om muziek een roeping te noemen. Als kind voelde het spelen even noodzakelijk aan als water drinken of de zon op je huid voelen.’ Documentairemaker Christopher Nupen wijdde in Here to Make Music een uitgebreid portret aan Zuckermans jonge jaren en groef daarbij diep in de persoonlijkheid van de violist. Zijn allereerste vioollerares getuigt over Zuckerman als kind: ‘Ik zag Pinchas op straat ravotten, even speels als zijn vrienden. Maar als hij een moment later zijn viool vastnam, onderging hij een indrukwekkende transformatie. Hij werd opeens een andere persoon die het vioolspelen bloedserieus nam.’ In de documentaire hoor je krakende opnames van een twaalfjarige die al indrukwekkende dubbelgrepen in een vioolconcerto van Mozart presteert, gevolgd door een oorverdovend applaus.

‘Net als in de dagelijkse realiteit eindigt het vinnige bekvechten tussen cello en viool steeds in een harmonieuze dialoog.’ – Amanda Forsyth

Van Tel Aviv naar New York
Pinchas Zuckerman groeit in zijn thuisland uit tot een ster. Violist Isaac Stern merkt hem op en vindt Israël te klein voor zijn talent. De ouders volgen zijn raad op om naar New York te komen. Als hij er als veertienjarige aankomt, is hij een tijdlang in shock. Zijn status als muzikaal wonderkind dat aan de lopende band concerten speelt, ruilt hij in voor die van anonieme eerstejaarsstudent aan de befaamde Juilliard School. Daar moest hij viool leren alsof hij opnieuw van nul begon, een harde leerschool. Het intuïtieve spel van de tiener werd gevoed met een ijzersterke technische training. Als hij na enkele jaren rechtkrabbelt als een volleerd virtuoos, maakt hij moeiteloos de overstap naar een lange concertcarrière. Leonard Bernstein lanceert hem met een klassieker: het Vioolconcerto van Mendelssohn. Samenwerkingen halen het beste in hem naar boven, denk aan die magische uitvoering van het Geister-Trio van Beethoven met Daniel Barenboim en Jacqueline du Pré. Voor het Forellenkwintet van Schubert met dezelfde muzikanten neemt Zuckerman met veel brio de altvioolpartij voor zijn rekening. Dezelfde flexibiliteit legt hij aan de dag met een andere geestesgenoot, violist Itzhak Perlman. Het samenspel met die al even virtuoze muzikant is een afwisseling van speelse rivaliteit en pure symbiose.

Zuckerman mag dan al bekendstaan om zijn doordringende en ronde viooltoon, toch wil hij als muzikant een pleidooi houden voor kwetsbaarheid: ‘Veel muzikanten gaan gebukt onder kwetsbaarheid die zich in het slechtste geval ontwikkelt tot angst of tot een overdreven stoer spel. Je moet dat fragiele durven omzetten in een troef. Pas dan klinkt het echt perfect en toch nog menselijk.’ VR

Do 29.10.2020 — 20:00
Paleis voor Schone Kunsten, Brussel
Vr 30.10.2020 — 20:00
Koningin Elisabethzaal, Antwerpen
Za 31.10.2020 — 20:00
Muziekcentrum De Bijloke, Gent

Elim Chan dirigent
Pinchas Zukerman viool
Amanda Forsyth cello
Brahms Dubbelconcerto voor viool en cello
Mendelssohn Symfonie nr. 4, ‘Italienische’

Tickets vanaf €18

Categorieën:Interview, Portret, Verdieping

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s