‘De Oorlog’ van Peter Benoit – De waanzin van het slagveld

In november 2020 bundelen meer dan 150 stemmen en 100 instrumenten de krachten om het verpletterende meesterwerk De Oorlog van Peter Benoit na de laatste uitvoering in 1993 (!) opnieuw tot leven te wekken. Dirigent Jac van Steen wacht de taak om deze gigantische groep musici doorheen de vuistdikke partituur te loodsen die barst van de aangrijpende scènes. ‘De tragiek van de moeder voor haar verloren zoon: dat komt binnen.’

‘Strijd is strijd, dan gaat het orkest volledig uit zijn dak.’

Thuiswerk
Als een schilder voor een wit canvas zit een dirigent regelmatig aan een bureau met daarop een dik boek boordevol onbekende muziek. Maar tijdens de eerste repetitie zal Jac van Steen met een doortimmerd totaalconcept van De Oorlog van de Vlaamse componist Peter Benoit het orkest moeten begroeten. Daarom is hij al maandenlang in de weer met de partituur, maar wat houdt dat precies in? ‘De Achtste symfonie van Mahler heb ik snel in de vingers, maar De Oorlog is geen gekend repertoire. De werkwijze is simpel: ik start bij de eerste bladzijde en lees de partituur in grote lijnen door. Daarna doe ik hetzelfde, maar rustiger en meer in detail. Ik heb dit soort van grootschalige werken al vaker gedirigeerd en heb ook koordirectie gestudeerd: die ervaringen komen van pas tijdens zulke ‘monsterproducties’. Dat werk gebeurt thuis, maar al snel zullen er honderden priemende blikken van musici en zangers zijn die elke aanwijzing nauwlettend volgen. ‘Het is inderdaad ontzettend belangrijk dat de dirigent exact weet hoe hij van punt A naar punt B zal gaan, elke overgang moet perfect in mijn systeem zitten zodat ik dit ook precies kan overbrengen.’ Maar naast toonhoogtes, tempo’s en ritmes is er ook de lijvige tekst van Jan Van Beers. ‘Ik ben vaak onderweg dus er is veel leestijd, en dan zijn dit de teksten die je meeneemt. Ik benader dit in eerste instantie als literatuur, los van de muziek.’

Over vroeger en nu
Syrië lag nog niet in puin, het bloemenprotest tegen de Vietnamoorlog had nog geen zin, van Adolf Hitler was nog geen sprake, Frans Ferdinand van Oostenrijk was nog niet vermoord en zelfs de Frans-Pruisische Oorlog moest nog uitbarsten. Nog voor al deze iconische histories van oorlogsgeweld schreef Jan Van Beers in 1886 het libretto voor De Oorlog. Muziek en tekst smolten samen tot een tijdloos portret van de waanzin op en naast het slagveld. Vijf jaar later vond in Antwerpen de wereldcreatie van Benoits magnum opus plaats, een groots event dat bijna 150 jaar later opnieuw plaatsvindt in dezelfde stad. Maar hoewel er talloze musici zullen samentroepen voor De Oorlog, is dit geen louter patriottisch spierballengerol: ‘Het is een werk dat zowel in tekst als in muziek probeert uit te drukken wat de waanzin is die de mensen bezielt om wapens ter hand te nemen; ik ervaar het niet als militair machtsvertoon, maar als een beeldende vertelling die niets aan de fantasie overlaat dat we dit niet willen.’ ‘Zo is het probleemloos te vertalen naar huidige conflicten’, aldus dirigent Jac van Steen. ‘Het werk ademt een soort eeuwigheidsideaal.’

‘De muziek komt van alle kanten. Die veelheid van klankbronnen kan je nooit of te nimmer ervaren met eender welke opname.’

Uitgekiende casting
Het woord opera valt al snel in het gesprek over deze compositie die eigenlijk een oratorium is en dus niet om kostuums en een decor vraagt. Maar met (allegorische) personages als Spotgeest, Mensch en Geweld en intieme scenes tussen de Moeder en haar gewonde zoon is de stap naar de dramatiek van een opera klein. Ook bij de casting van de zangers werd er geredeneerd zoals bij een goede operaproductie, zegt Jac. ‘Zelfs de kleinste bijrol is uitzonderlijk goed gecast. Alleen is het zonder enscenering op het toneel, maar die zit in ons hoofd en in de muziek: strijd is strijd, dan gaat het orkest volledig uit zijn dak.’ Jac ziet meteen enkele redenen waarom deze concerten belangrijke gebeurtenissen zijn in het culturele seizoen van 2020- 2021: ‘We hebben een topcast met geweldige zangers en zangeressen en fantastische koren waaronder het Vlaams Radiokoor, het Groot Omroepkoor, Octopus Symfonisch Koor en de jonge stemmen van Waelrant. Daarnaast wordt dit meesterwerk zo zelden uitgevoerd waardoor je de kans om dit live mee te maken niet mag missen.’ En die live ervaring biedt meer dan anders een extra beleving. Koren worden opgesplitst in links en rechts en trompetten schallen vanop de balkons: de muziek komt van alle kanten. ‘Die veelheid van klankbronnen kan je nooit of te nimmer ervaren met eender welke opname.’ Naast de eerder genoemde beklijvende scenes is dit een van de zaken die volgens Jac zeker zal blijven hangen. Maar er is meer. ‘Er zijn passages die ontzettend teder en eerlijk zijn, met een intense schoonheid die me doen denken aan Schumann of Beethoven. Bedenk het maar eens!’ SP

Do 12.11.2020 — 20:00
Koningin Elisabethzaal, Antwerpen
Vr 13.11.2020 — 20:15
TivoliVredenburg, Utrecht

Jac van Steen dirigent
Deirdre Angenent sopraan
Cécile van de Sant mezzosopraan
Frank van Aken tenor
Ivan Thirion bariton
Bastiaan Everink bariton
Charles Dekeyser bas
Groot Omroepkoor
Vlaams Radiokoor
Octopus Symfonisch Koor
Waelrant Kinderkoor+

Benoit De Oorlog

Tickets vanaf €18

Categorieën:Verdieping

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s