‘Beethoven was wrong!’ Of waarom hedendaags klassiek een vak apart is.

Na Ludwig van Beethoven klonk niets meer hetzelfde. Dat kan twee verschillende zaken betekenen: ofwel veranderde Beethoven voorgoed de betekenis van muziek, ofwel heeft hij het verbrod. De Amerikaanse componist John Cage koos voor de laatste optie. Tijdens een lezing op het Black Mountain College in Asheville (VS) in 1948 verkondigde hij dat Beethoven generaties lang componisten had misleid. Hoe? Door zijn muziek harmonisch te structureren en doelmatig te maken. Hoor je de eerste noot uit bijvoorbeeld de Pastorale, dan voel je de laatste. Na onrustige zijpaden en heroïsche formuleringen bevestigt Beethoven uiteindelijk toch steeds je buikgevoel op een manier waaraan latere generaties zich zouden spiegelen. John Cage echter maakte korte metten met de superlatieven rond het dove genie. Beethoven had het mis. ‘Beethoven was wrong!’

Tips-klassiekDe muzikale reactie van Cage uitte zich in alles wat Beethoven niet was. Cage maakte van muziek een experiment waarbij alles werd overgelaten aan het toeval. Muziek moest onbepaald blijven en elke vorm van geluid werd een waardevolle muziekbron – denk aan 4’33”. De filosofie was duidelijk: ‘Let sound be itself, rather than a vehicle of human theory and feeling.’ Waar John Cage in de jaren 1950 op doelde, was om te leren luisteren met de oren van vandaag, niet met die van gisteren. Dat credo geldt nog steeds voor hedendaagse klassieke muziek.

De zoektocht naar nieuwe manieren van luisteren gebeurde al bij Johannes Brahms. Na de première van zijn vioolconcerto werd het werk met de grond gelijk gemaakt. Brahms componeerde te modern. De violist moest zogezegd meer slaan dan spelen op zijn instrument. Hetzelfde verhaal bij Le sacre du printemps (1913) van Stravinski. De balletmuziek liet het Parijse publiek met elkaar op de vuist gaan. Niemand wist immers een houding aan te nemen bij de obsessieve ritmes en vreemde klanken. Nu is de Sacre het vrijheidsbeeld van modernisme, toen werd het omschreven als een slachting van het trommelvlies: ‘Le Massacre du Tympan’.

Schep juiste verwachtingen voor jezelf, ook bij hedendaagse klassiek muziek. Nieuwe tijden vragen een nieuwe invulling.

Wat toen experiment was, is nu opgegaan in het traditionele repertoire. Op het moment zelf wordt hedendaags klassiek vaak aanzien voor anarchistisch en onbegrijpelijk. Pas later wordt ze tot de ware kunst gerekend.

Swipen op papier
Klassieke muziek van levende componisten zoals Richard Dubugnon of Annelies Van Parys kan je niet beluisteren als barok of romantisch repertoire: het is als willen swipen op een papieren boek. Beide werelden hanteren hun eigen concepten. Hedendaagse klassieke muziek is een kind van zijn tijd. Net zoals klassieke muziek dat toen ook was. Zo componeerde Mozart een klarinetconcerto voor Anton Stadler, uit noodzaak voor nieuw repertoire voor de klarinet. Het repertoire verrijken gebeurt vandaag nog steeds, want de Schotse componist James MacMillan schreef in 2017 een concerto voor de trombonist Jörgen van Rijen. Het bewijst dat hedendaags klassiek waardevol en noodzakelijk is.

De vraag die je vaak te horen krijgt: waarom klinkt hedendaagse muziek zo anders dan Schubert of Tsjajkovski? Eenvoudig antwoord: waarom zou het? Waarom zou een hedendaags componist een kopie moeten zijn van Haydn of Mahler? Je brengt toch ook niet eeuwenlang dezelfde kledinglijn uit? Wanneer James MacMillan een oratorium schrijft op het lijdensverhaal van Christus, dan heeft de Schot ongetwijfeld aan Bach moeten denken. Maar de uitwerking wordt veel eigentijdser.

Schep juiste verwachtingen voor jezelf, ook bij hedendaagse klassiek muziek. Nieuwe tijden vragen een nieuwe invulling. Dat betekent soms dat hedendaagse componisten de wereld op zijn kop zetten. Maar allemaal met dezelfde bedoeling: ons met nieuwe oren leren luisteren. Een dubbelconcerto van Brahms klinkt anders dan dat van de levende Zwitserse componist Richard Dubugnon. Logisch: elke componist haalt de inspiratie uit z’n eigen tijd. En tijden veranderen nu eenmaal. SDK

Tips

Om te gaan joggen, trek je andere schoenen aan dan om mee te gaan werken. Om naar hedendaagse klassieke muziek te luisteren, heb je dat andere paar schoenen nodig. De volgende tips maken het bijwonen van een concert met nieuwe muziek nog aangenamer.

  1. Leer de componist kennen.
    Elke hedendaagse componist heeft een eigen uitgesproken stijl. De ene laat zich graag beïnvloeden door popmuziek, de andere voelt zich beter thuis in de oude tradities. Of hij klinkt melodisch, terwijl de andere de atonale klanken opzoekt. Net zoals Chopin gebruikt ook een levende componist zijn muziek om zich uit te drukken.
  2. Durf vragen te stellen.
    Hedendaagse klassieke componisten stellen zichzelf namelijk ook vragen. Dat uiten ze in hun composities op een moderne, eigenzinnige manier. Niets gebeurt in hun muziek per toeval.
  3. Verwacht het onverwachte.
    Hedendaags componisten volgen geen muzikale ontwikkeling zoals Mozart of Dvořák. Het slotakkoord van een klassieke symfonie geeft ons allemaal de ultieme verlossing en ontroering, waar we de hele tijd op zaten te wachten. Bij hedendaags klassiek loopt dat anders. Ontroering wordt soms pas voelbaar wanneer je uit de concertzaal bent. Omdat de muziek je zo intrigeerde. Praat erover met je vrienden, net zoals bij een goeie film die je niet kan loslaten!
  4. Focus op de bijzondere klankkleuren van de instrumenten.
    Hedendaags klassiek is niet steeds opgebouwd uit herkenbare melodietjes die zich ontwikkelen of terugkomen. Luister liever naar nuances en subtiliteiten die je nooit zou tegenkomen bij vertrouwd repertoire. Elke beluistering levert andere verrassingen op!
  5. Maak je niet druk.
    Geen paniek wanneer je geen muzikale houvast vindt. Vertrouw wat er op je afkomt. Ontspan en geniet. Met de prachtige Elisabethzaal en het Antwerp Symphony Orchestra moet dat zeker lukken!

Categorieën:Extra

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s