Barok als lenigheidsoefening

Met een kamermuziekconcert in AMUZ en drie Kerstconcerten onder leiding van Richard Egarr in de Carolus Borromeuskerk laat het Antwerp Symphony Orchestra zich de komende maanden door Rubens en ‘Antwerpen Barok’ inspireren. In aanloop naar deze bijzondere concerten gaan we na hoe heilzaam het spelen van barokmuziek is voor een orkest. En we willen ook graag weten hoe vaste gastdirigent Philippe Herreweghe en barokspecialist Richard Egarr de identiteit en klankcultuur van het orkest mee vormgeven.

Barok-Carolus

Foto: Antwerp Symphony Orchestra & Jesse Willems

Het kamermuziekconcert in AMUZ bevat onder meer werk van Georg Philipp Telemann en Georg Friedrich Händel, het Kerstconcert een orkestsuite en cantate van Johann Sebastian Bach. Zo zal de komende maanden twee keer barokmuziek weerklinken in haar historisch kader. ‘Het uitvoeren van barokmuziek is voor ons eerder uitzonderlijk’, verduidelijkt artistiek directeur Hans Ferwerda. ‘Maar het is zeker boeiend en nuttig want het verbetert de stijlflexibiliteit van het orkest. Een goed orkest kan vlot overweg met verschillen tussen muziek uit verschillende periodes en uit verschillende landen. Dat is de meerwaarde van een symfonieorkest tegenover een gespecialiseerd ensemble. Daarnaast komt het spelen van barokmuziek ook de transparantie en de klankvorming ten goede. Nu en dan duikt er ook wel eens een fugatische passage op, en die techniek kan in een andere vorm opnieuw aan bod komen als er bijvoorbeeld muziek van Bruckner op het programma staat, zoals eind dit seizoen in de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal.’

Concerten in het kader van ‘Antwerpen Barok 2018. Rubens inspireert’.

Jan Fabre maakte voor AMUZ drie scarabeeënmozaïeken die eigen interpretaties zijn van de drie originele altaarstukken van Rubens, Van Dijck en Jordaens. Is er een muzikaal equivalent voor deze aanpak denkbaar? ‘Een programma dat de thema’s belicht die verbonden zijn aan de stad waarin je actief bent, en dan de link naar het hedendaagse leggen, vind ik heel interessant’, antwoordt Hans Ferwerda. ‘Een jaar geleden brachten we bijvoorbeeld een nieuw orgelconcerto van Robert Groslot in de Onze-Lieve- Vrouwekathedraal. In die projecten ontmoeten historische en hedendaagse aspecten elkaar op een fascinerende manier.’

Barok-AMUZ

Foto: Koen Van Damme

De rol van Philippe Herreweghe
Het Antwerp Symphony Orchestra werkt ondertussen 20 jaar samen met Philippe Herreweghe. Met zijn historisch geïnformeerde aanpak, en zijn Bachinterpretaties in het bijzonder, heeft hij internationaal furore gemaakt. Met het orkest benaderde hij vooral muziek uit de klassieke en romantische periode vanuit die invalshoek. ‘Sinds de jaren 1960 is de historisch geïnformeerde uitvoeringspraktijk voor dat repertoire steeds meer opgekomen’, legt Hans Ferwerda uit. ‘Vandaag kan een symfonieorkest dat repertoire niet meer uitvoeren zoals dirigenten dat in het midden van de vorige eeuw deden. Voor het Antwerp Symphony Orchestra is het een enorme rijkdom om met een van de grootsten uit die traditie te kunnen werken. Er is ook een goede basis nodig om latere muziek aan te vatten, en dus is het zinvol om orkestmuziek van Haydn, Mozart en Beethoven regelmatig op een stijlbewuste manier uit te voeren. Uit dat repertoire is immers een heel rijke symfonische traditie voortgekomen.’

Is de stijlbewuste manier van musiceren ondertussen ook een evidentie voor de orkestleden? ‘Dat is sterk afhankelijk van de plek en culturele context waar een muzikant opgroeide en een muziekopleiding genoot’, zegt Hans Ferwerda. ‘Ik merk dat onze musici door de sterke band met Philippe Herreweghe inmiddels goed vertrouwd zijn met de stijlbewuste omgang. En er bestaat zeker een grote nieuwsgierigheid naar dirigenten die van dit repertoire hun specialiteit maakten.’

‘Het spelen van barokmuziek komt ook de transparantie en de klankvorming ten goede.’ – Hans Ferwerda, artistiek directeur

Historische instrumenten
Enkele orkestmusici wisselen hun orkestinstrument zelfs geregeld voor een historische variant en hebben zich intens in de historische uitvoeringspraktijk verdiept. Een van hen is Alain De Rudder, die diverse trompetten uit verschillende periodes bespeelt. ‘Voor mij is het telkens een feest om met Philippe Herreweghe of Richard Egarr te mogen samenwerken’, vertelt de trompettist. ‘Zij zijn namelijk niet de dirigenten van wie je op voorhand weet hoe ze een bepaald repertoire zullen aanpakken. Dat zorgt er telkens voor dat je als musicus zeer alert moet zijn en dat je je heel open en flexibel moet opstellen.’

Wie de mogelijkheden van historische instrumenten ontdekt, wil die dan soms ook gebruiken in het symfonieorkest. Wanneer stoot je daarbij op de grenzen? ‘Voor trompetten en pauken is het alvast zeer nuttig ze te gebruiken bij muziek van Haydn, Mozart, Beethoven of Schubert’, vindt Alain De Rudder. ‘De historische trompetten leunen in die muziek beter aan bij de houtblazers. Maar het lukt zeker niet bij alle muziek uit die periode. We krijgen in het orkest de kans om in alle vrijheid dingen uit te proberen. Sommige dirigenten staan er ook meer open voor dan andere. Uiteindelijk is het al heel mooi als je stijlflexibiliteit op een modern instrument weet te creëren. De ervaringen van het spelen op een historisch instrument neem je daarin toch altijd mee.’

Philippe Herreweghe en collega’s uit de historische geïnformeerde muziekpraktijk proberen de muziek te herontdekken vanuit het tijdskader waarin ze ontstaan is. De inzichten die ze daarbij verwerven over klankbeeld, speeltechniek of betekenis van de muziek, blijken ook nuttig bij de benadering van latere muziek. Alain De Rudder herkent die visie nog steeds: ‘Als Philippe Herreweghe bij ons een Schumann-symfonie komt dirigeren, dan kan je soms aan details merken dat hij zich de week ervoor in muziek van Gesualdo of Monteverdi verdiept heeft’, merkt hij op. ‘Dat levert boeiende inzichten op. En iemand als Richard Egarr biedt vanuit zijn ervaring en kennis ook weer een aanvulling op wat Philippe Herreweghe aanbrengt. Deze laatste projecteert graag een vocale benadering naar het orkestrepertoire. Dat resulteert bijvoorbeeld in grotere aandacht voor melodische bogen. Richard Egarr, die zelf klavecinist is, denkt meer als een instrumentalist. Hij gaat eerder op zoek naar het detail, naar accenten, onderverdelingen en hoogtepunten. Zo vullen ze elkaar uitstekend aan.’

De barokspecialisten kwamen aanvankelijk naar de symfonieorkesten omdat de vorige generatie van orkestdirigenten doorgaans weinig ervaring hadden met de nieuwste ontwikkelingen op vlak van de historische uitvoeringspraktijk. Gaat de jonge generatie dirigenten vlotter om met die stijlflexibiliteit? ‘De ene heeft er al meer gevoel voor dan de andere’, ervaart Hans Ferwerda. ‘Het is wel een heel andere situatie dan enkele decennia geleden. Iemand als Bernard Haitink heeft nooit een Mattheuspassie gedirigeerd en nauwelijks muziek van Haydn of Mozart, omdat dat het domein was van Nikolaus Harnoncourt. Bij de jonge generatie topdirigenten is er bijvoorbeeld Yannick Nézet-Séguin, die zelf ook basso continuo speelt. Hij is even geïnteresseerd in het dirigeren van een Bachpassie als in een symfonie van Sjostakovitsj. Onze nieuwe chef-dirigent, Elim Chan, zal ook muziek van Mozart en Beethoven dirigeren. Daaraan merk je dat er wat veranderd is. Toch heeft iedere dirigent zijn persoonlijkheid. Wanneer we programmeren, moeten we zoveel mogelijk hun sterke kanten als troeven uitspelen.’ TE

Het culturele stadsfestival ‘Antwerpen Barok 2018. Rubens inspireert’ brengt hulde aan Peter Paul Rubens en zijn barokke, culturele nalatenschap. Tijdens het festival staan de schijnwerpers op Peter Paul Rubens, een van de meest invloedrijke kunstenaars ooit én de beroemdste inwoner van de stad Antwerpen. Hij verpersoonlijkt de barok en is een belangrijke bron van inspiratie voor hedendaagse kunstenaars en de atypische levensstijl van de stad Antwerpen en haar inwoners. ‘Antwerpen Barok 2018. Rubens inspireert’ vertelt een verhaal over barok, vroeger en nu en brengt de historische barok in dialoog met hedendaagse kunst. Met het stad en de wereld als het decorum. ‘Antwerpen Barok 2018. Rubens inspireert’ is een sleutelevenement in het kader van het Vlaamse Meestersprogramma van Toerisme Vlaanderen en belooft uitgesproken extravert te zijn en artistieke eigenzinnigheid met authentieke gastvrijheid te combineren. Nog tot januari 2019 in Antwerpen.

Meer informatie op
http://www.antwerpenbarok2018.be
#AntwerpBaroque2018
#RubensInspires

1

 

Kamermuziek: barok
Zo 14.10.2018 — 15:00

AMUZ, Antwerpen
Eric Speller hobo
Graziano Moretto fagot
Frank Agsteribbe klavecimbel
Händel Hobosonate nr. 3 in F, opus 1, nr. 5, HWV363a
Telemann Hobosonate in g (uit: Essercizii musici, TWV42)
Fasch Fagotsonate in C
Schaffrath Hobosonate in d
Heinichen Hobosonate in c
Matthes Hobosonate in Bes

Tickets €17

infotickets

Kerstconcert
Do 20.12.2018 — 20:00 UITVERKOCHT
Vr 21.12.2018 — 20:00
Za 22.12.2018 — 20:00
Carolus Borromeuskerk, Antwerpen
Richard Egarr dirigent & orgel
Lore Binon sopraan
Bach Suite nr. 3, BWV1068
Bach Cantate ‘Jauchzet Gott in allen Landen’, BWV51
Händel Orgelconcerto nr. 13, HWV295, ‘The cuckoo and the nightingale’
Mozart Exsultate, jubilate, KV165

Tickets €33

infotickets

Categorieën:Verdieping

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s