‘Het klarinetconcerto van Mozart is liefde’ – Een weergaloos meesterwerk

De Argentijnse oudemuziekexpert Leonardo Garcia Alarcon neemt het Antwerp Symphony Orchestra mee op tijdreis doorheen barok, klassiek en romantiek. Naast werken van Rameau en Mendelssohn blaast klarinettist Benjamin Dieltjens samen met het orkest nieuw leven in Mozarts overheerlijke Klarinetconcerto. ‘Voor een klarinettist is Mozart alles. Er gaat geen dag voorbij dat ik niet als muzikant of als docent met dit concerto bezig ben.’

1781 was een tumultueus jaar voor de eigenwijze Mozart: hij nam ontslag als kapelmeester aan het aartsbisschoppelijk hof van Salzburg en vestigde zich als zelfstandig kunstenaar in Wenen. Om zichzelf in de schijnwerpers te plaatsen, profileerde Mozart zich als componist en uitvoerder van pianoconcerto’s. Nu was de componist bepaald geen groentje in het concertgenre. Al vanaf zijn twaalfde had Mozart het genre opgepikt en had hij ‘georkestreerde’ concertbewerkingen gemaakt van andermans pianosonates. Deze werken (voor piano of viool en orkest) waren schatplichtig aan het barokke, driedelige concertmodel, zoals dat omstreeks 1700 door Antonio Vivaldi was vastgelegd. Net als Vivaldi hechtte ook de jonge Mozart veel belang aan een prominente, immer beweeglijke solopartij en een prettig pulserende orkestbegeleiding. Het verschil evenwel is dat hij meer aandacht besteedde aan melodische contrasten en Vivaldi’s barokke stuwing verving door vloeiende zangerigheid.

De geringe originaliteit van Mozarts jeugdige concerto’s staat in schril contrast met wat hij in Wenen presenteerde. Mozarts Weense pianoconcerto’s – waarin de interactieve dialoog tussen orkest en piano definitief alle barokke conventies achter zich liet – sloegen onmiddellijk aan: tussen 1782 en 1791 componeerde hij maar liefst zeventien nieuwe concerto’s. Mozart zag zijn kans schoon om het concertgenre op te krikken tot ‘een vrolijk medium, ergens halverwege tussen te moeilijk en te makkelijk, erg briljant, aangenaam voor het oor, natuurlijk en zonder verval in geesteloosheid. Er zijn hier en daar passages waaraan connaisseurs hun hartje kunnen ophalen, maar ze zijn ook zo geschreven dat niet-ingewijden er plezier aan kunnen beleven – ook al kunnen ze niet makkelijk verwoorden waarom.’

mozart-klarinetconcerto

Concerto voor bassetklarinet
Het was niet enkel het klavier dat Mozarts aandacht trok. Ook viool, fagot, hoorn, hobo, fluit of harp wist hij tot sprankelende dialogen met het orkest te verleiden. Mozarts meest bekende ‘toetsenloze’ concerto is evenwel zijn Klarinetconcerto in A, KV 622. Dit concerto, geschreven voor de buitengewoon begaafde, maar weinig scrupuleuze klarinettist Anton Stadler, is overigens Mozarts laatst voltooide werk. Hij componeerde het in het jaar van zijn dood (1791), nadat Stadler de klarinetsolo’s in de Praagse premiere van La clemenza di Tito verzorgd had. Vermoedelijk had de klarinettist zelf bij Mozart om een concerto gebedeld. Eerder al had de componist Stadlers talent gekroond met werken als het Klarinetkwintet, het Kegelstatt-Trio en de Gran partita. Het was slechts een kwestie van tijd vooraleer daar een heus klarinetconcerto (een van de allereerste uit de muziekgeschiedenis) aan toegevoegd zou worden.

Stadler was niet enkel een van de allereerste klarinetvirtuozen, hij was ook de uitvinder van de inmiddels uit de mode geraakte ‘bassetklarinet’. Dit instrument – waarvoor ook Stadler zelf een (verloren) concerto componeerde – had een iets donkerder timbre en klonk tot vier tonen lager dan de normale klarinet. Ook Mozarts Klarinetconcerto is geschreven voor Stadlers bassetklarinet: daarop wijzen zowel de opvallend transparante orkestbezetting (complementair aan de donkere bassetkleur) als de melancholische passages in het lage register.

Een weergaloos meesterwerk
Wonderlijk aan Mozarts concerto is de veelvoud aan muzikale stemmingen. Het samenspel met het orkest is bijzonder veerkrachtig, wat ertoe leidt dat de textuur voortdurend in beweging is. Ernstige passages gaan over in vrolijke wijsjes, emotionele melodieen varieren met contrapuntische elegantie. Het Adagio (sinds de soundtrack van Out of Africa in het collectieve geheugen opgenomen) is misschien wel het treffendste voorbeeld van Mozarts operaexpertise: de langoureuze klarinetmelodie ontvouwt zich als een pastorale aria, waarin melancholische ondertonen en dromerige overgangspassages de gedachtestroom voeden.

Ook solist Benjamin Dieltjens is fan van het Klarinetconcerto. ‘Dit is het mooiste concerto dat Mozart geschreven heeft. Het is een weergaloos meesterwerk. Het is liefde. Als je naar zijn opera’s kijkt, dan zie je dat Mozart de klarinet gebruikt wanneer het over de echte liefde gaat, niet over overspel of bedrog. En dat komt zeer sterk terug in dit concerto. Ik zou zelfs durven zeggen dat dit zijn laatste opera was, waarin de klarinet op zijn eentje 3 of 4 rollen speelt. Als solist ben je zowel coloratuursopraan als lage middenstem en bas. Daardoor krijg je een heel aantal passages in het concerto waarbij je je zo kan voorstellen dat je naar een opera aan het luisteren bent: een dochter vertelt aan haar vader hoe verliefd ze wel is, waarop de vader antwoordt: Geen denken aan! Dat soort verhalen hoor ik er tenminste in (lacht).’ TJ/HS

Za 10.02.2018 — 15:00 Koningin Elisabethzaal, Antwerpen
Leonardo Garcia Alarcon dirigent
Benjamin Dieltjens klarinet
Rameau Les Indes galantes (suite)
Mozart Klarinetconcerto
Mendelssohn Symfonie nr. 5, ‘Reformation’

Tickets vanaf12
infotickets

Categorieën:Uncategorized

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s