Peer, de liegenaar

Het verhaal achter Griegs Peer Gynt

Peer is een leugenaar. Hij doet alles wat niet hoort en kan het hardste weglopen van iedereen. Maar als je altijd je eigen zin doet, is er dan nog wel iemand die van je houdt en op je wacht? Begin december werken Bert Verbeke, Hilde De Baerdemaeker en sopraan Elise Caluwaerts het wereldberoemde toneelstuk Peer Gynt om tot een KIDconcert.

Peer-de-liegenaar

Peer Gynt, het legendarische, meer dan vijf uur durende toneelstuk van de Noorse toneelschrijver Henrik Ibsen, eindigt ermee dat de titelheld beseft dat zijn ‘ik’, zijn kern, niet bestaat. Aan het slot pelt hij een ui en vindt daar niets binnenin. Woedend smijt hij de ui van zich af. De onweerstaanbaar charmante Peer heeft de wereld rondgereisd, werkte zich in nesten, verbrak beloftes en vluchtte weg van elk probleem dat hij veroorzaakte. Nu, aan het eind van zijn levensreis, daagt het besef dat zijn jeugdliefde Solveig hem rust en geluk had kunnen schenken.

Peer is een fascinerend personage: zijn drang tot liegen en fantaseren maakt hem tot een van de grootste antihelden uit de literatuur. Inspiratie vond Ibsen in de Noorse volksliteratuur, maar het breed opgezette, grootschalige toneelstuk werd in Italië geschreven. In Peer Gynt overloopt hij het leven van een mens die leert dat groot geluk in een klein hoekje schuilt. Hij fantaseert erop los, steelt een bruid op haar huwelijksdag, laat haar zitten voor de dochters van een trollenkoning, wordt steenrijk met het uitbuiten van mensen en het verkopen van bijbels. ‘Wees genoeg voor jezelf’: de levenswijsheid van de trollen is ook die van Peer. Pas aan het einde van zijn leven realiseert hij zich zijn bonte levenswandel. In de wiegende armen van Solveig wordt hij verlost van zijn zonden.

Ironie: het grootste en beroemdste toneelstuk uit de Scandinavische literatuur was oorspronkelijk niet eens voor het toneel geschreven. Ibsen schreef Peer Gynt in versvorm en beschouwde het aanvankelijk als een soort literair epos. In 1874 veranderde hij van gedachten en vroeg aan componist Edvard Grieg of hij de muziek wilde schrijven voor een geënsceneerde opvoering. ‘Ik schrijf u om u te vragen of u wil meewerken aan een project dat ik momenteel uitwerk. Het gaat om het volgende: ik wil de legende van Peer Gynt herwerken voor het podium. Zou u bereid zijn om de muziek voor deze productie te schrijven?’

Edvard-Grieg

Edvard Grieg

Zo rechttoe rechtaan de brief, zo groot de impact. Grieg nam het aanbod van Ibsen met beide handen aan: hij was mateloos vereerd met het – artistiek én financieel aanlokkelijke – voorstel. Al jaren koesterde hij de wens ooit een opera te componeren (wat hij nooit zou doen) op een toneeltekst van Bjørnsterne Bjørnston. Ondanks Griegs interesse in het onderwerp, zag hij zich al gauw voor moeilijkheden geplaatst. ‘De taak is veel zwaarder dan ik aanvankelijk dacht, en op bepaalde punten ervaar ik moeilijkheden die me volledig lamleggen. Het onderwerp is vreselijk lastig, behalve dan op vanzelfsprekende plekken – zoals bijvoorbeeld de scène waar Solveig zingt.’

Met name de psychologische finesses van Ibsens toneelstuk vond Grieg moeilijk in muziek om te zetten. ‘Dit is een van de meest onmuzikale onderwerpen ooit’, zo verzuchtte de componist een jaar na het aanvaarden van de opdracht. Nog een jaar later sprak Grieg over ‘een nachtmerrie’ en over ‘een project dat me niet langer interesseert.’ In zijn dagboeken noteerde hij dat hij het project enkel aannam omwille van het geld. ‘En dat mag nooit de drijfveer zijn…’

Maar na achttien maanden aarzelen, schrappen, herschrijven en herdenken leverde Grieg de partituur van zijn toneelmuziek af. Tevreden was hij allerminst: toen Peer Gynt op 24 februari 1876 met Griegs muziek in première ging, zat de componist thuis. De opvoering echter was een immens succes. ‘Onze verwachtingen waren hoog, en het moet gezegd dat het publiek kreeg waarvoor het gekomen is’, zo oordeelde het Morgenbladet. ‘Daartoe droeg uiteraard ook de muziek bij die Grieg speciaal voor dit toneelstuk schreef. In alles getuigt deze muziek van een uitzonderlijke prestatie. Bovendien is de muzikale behandeling van een gedurfde originaliteit.’

Qua bekendheid is de muziek van Grieg het toneelstuk van Ibsen voorbijgestoken, zeker nadat de componist de meest succesvolle nummers in orkestsuites stak. Nog bij eigen leven maakte Grieg mee hoe deze muziek de hele wereld veroverde. Het succes voor dat succes schuilt enerzijds in de buitensporige lengte van Ibsens toneeltekst, die integrale uitvoeringen in het theater quasi onmogelijk maakte. Anderzijds in Griegs uiteenlopende, maar effectieve stijlen: ontroerend naïef in het beroemde Solveigs lied, exotisch wulps in de Arabische dans, Lisztiaans fel in De bruidroof en lekker opzwepend in De hal van de bergkoning. Er is ook ruimte voor ronduit tragische muziek, zoals in Aases dood, waarin de dood van Peers moeder wordt verklankt als een langzaam wiegelied. En dan is er uiteraard de onwaarschijnlijk mooie Morgenstemming die – hoewel ze zich volgens het toneelstuk in Marokko moet afspelen – uitgegroeid is tot de internationale hymne van het ochtendgloren.

Op vraag van het Antwerp Symphony Orchestra werkte acteur-zanger Bert Verbeke  de originele toneeltekst om tot een ontroerend KIDconcert over trollen en ajuinen, bluf en poker, prietpraat en levenslessen. Het verhaal over Peer die helemaal niet zo’n toffe peer is, wordt uiteraard begeleid door de wondermooie muziek van Grieg. TJ

Za 02.12.2017 — 19:00
Cultuurcentrum, Hasselt
Zo 03.12.2017 — 11:00
Koningin Elisabethzaal, Antwerpen
Zo 03.12.2017— 16:00
Muziekcentrum De Bijloke, Gent
Olivier Robe dirigent
Elise Caluwaerts sopraan
Bert Verbeke spel
Hilde De Baerdemaeker spel
Jos Dom tekst & regie
Peer, de liegenaar
(KIDconcert op muziek van Grieg)

Tickets vanaf €12
infotickets

 

Categorieën:Uncategorized

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s