Faust

Balletspektakel van Jean-Christophe Maillot komt naar Antwerpen

Faust die zijn ziel aan de duivel verkoopt in ruil voor eeuwige jeugd en aards genot, blijft fascineren. Daar zit Goethe voor iets tussen, maar net zo goed de niet aflatende strijd tussen goed en kwaad die onze geschiedenis kleurt. De Franse choreograaf Jean-Christophe Maillot creëerde in 2007 zijn eigen versie van het beroemde Faustverhaal. Hij deed dit in navolging van Maurice Béjart, die in het jaar van de creatie van deze Faust stierf en aan wiens herinnering het werk is opgedragen. Maillots Faust werd een atypisch ballet waarvoor hij de evidente muziek van Gounod verruilde voor Eine Faust Symphonie van Franz Liszt. Maillot decodeert wat er verborgen zit in de muziek en brengt de oude mythe tot leven met maar liefst 45 dansers op het podium. Hij voegde nieuwe elementen toe, waaronder de rol die de dood speelt in het verhaal, en zijn componist-broer Bertrand Maillot schreef een proloog op Liszts orkestrale meesterwerk. Laat ons het resultaat samenvatten als een vernieuwende vorm van danstheater.

FAUST_affichebeeld_Hauruckgewicht_(c)KatiHeck_highres.jpg

Wanneer we terugtellen, moeten we constateren dat het Faustverhaal al zowat dertien generaties in de ban weet te houden. Uiteraard was de vorm waarin dat gebeurde onderhevig aan verandering. Doorheen al deze artistieke transformaties vergeten we soms dat de wat bizarre levenswandel van ene Johan von Faust (1480-1540) aan de basis van het verhaal ligt. Er is dan ook niet echt veel over hem geweten. Hij was vermoedelijk arts, maar ook astroloog en magiër. Zijn zogenaamde toverkunsten gaven vaak aanleiding om hem uit de stad te verjagen. Aangezien er verhalen uit heel Duitsland rondgaan, gaat men ervan uit dat Dr. Faust veel reisde. De geruchten over hem begonnen al tijdens zijn leven. Zo werd er verteld dat hij zich bezighield met Zwarte Magie. Faust overleed dan ook in een mislukt alchemistisch experiment, rond 1540-41. Gelijk met zijn dood ontstond het gerucht dat hij een pact met de duivel had gesloten. Dit groeide uit tot een uitgebreide legende, die vooral door het werk Faust van Johann Wolfgang von Goethe zeer bekend geworden is.

Faust en de muze
Goethe was echter niet de enige die zich liet inspireren door Faust en zijn pact met Mephisto. Het tijdloze thema wekte door de jaren heen de belangstelling van alchemisten, mystici, filosofen, schrijvers, dichters en – vanaf de romantiek – ook componisten, choreografen en later cineasten. Omstreeks 1587 werd het Duitse Faustbuch gepubliceerd en vertaald naar het Engels. De beroemde schrijver Christopher Marlowe raakte gefascineerd door het verhaal. Hij schreef The tragical history of Doctor Faustus (1593) en William Shakespeare haalde voor zijn laatste werk, The tempest (1611), duidelijk inspiratie uit Marlowes Faust.

Maar niets haalt het qua bekendheid van de Faust van Goethe. De hoogontwikkelde Goethe hield zich bezig met chemie, alchemie, mystiek, fysica, geologie, mineralogie, wiskunde en filosofie. Hij was ook vertrouwd met de Griekse dichters uit de oudheid en in zijn werken zijn ook invloeden van Shakespeare en Spinoza terug te vinden. Goethe werkte van 1773 tot 1775 aan zijn eerste versie van Faust en vervolgens aan Faust I en Faust II. Hij voltooide het werk pas écht in 1831, een jaar voor zijn dood. Op 28 november 1827 kondigt de Journal de la Librairie de publicatie aan van de Franse vertaling van Faust die de titel draagt: Faust, tragédie de Goethe, traduite par Gérard (1828). De Franse auteur Gérard Nerval is dan pas twintig en heeft een gebrekkige kennis van het  Duits, maar toch werd zijn vertaling alom geprezen. Goethe schrijft hem zelfs persoonlijk ‘dat hij nog nooit zo goed is begrepen’ en verkiest Nervals vertaling boven zijn eigen werk. Choreograaf Jean Coralli maakte er meteen voor het eerst een choreografie van, die werd opgevoerd in het theater Porte Saint-Martin in Parijs. Het werd een opmerkelijk stuk. Het was immers de periode dat de fundamenten van de Franse romantiek werden gelegd en er niet op een tovenaar (La sylphide), monsters en demonische personages (Doornroosje) en bovennatuurlijke schepsels (Giselle) meer of minder gekeken werd. Dat Nerval in zijn latere leven heel wat psychoses doormaakte is een vaststelling in de rand.

Maillot in de ban van Faust
We zijn 150 jaar later. Vooraleer aan een balletversie toe te komen, regisseerde Jean-Christophe Maillot de opera Faust van Goethe op muziek van Charles Gounod. De première op 19 maart 2007 in het Staatstheater Wiesbaden was een overdonderend succes. De opera die hij ten tonele brengt, is korter dan het origineel van Gounod: de vijf bedrijven worden met 40 minuten ingekort en er is geen dansintermezzo zoals Walpurgisnacht. Het ballet zou er niet gekomen zijn zonder de opera, aldus Maillot. De opera verbond hem voorgoed met Faust. Een half jaar later – op 28 december – ging zijn ballet – niet op muziek van Gounod maar op Eine Faust Symphonie van Franz Liszt, uitgevoerd door Les Ballets de Monte Carlo in de Salle des Princes van het Grimaldi Forum – in wereldpremière. Net als bij Coralli neigen deze twee werken van Jean-Christophe Maillot naar een nieuwe vorm van theater en choreografie.

Faust_LesBalletsdeMonteCarlo

De muziek die Maillot met respectvolle eerbaarheid over de lichamen van de dansers doet glijden, speelt een belangrijke rol.

Duivels spektakel
De keuze van Maillot voor de Faustsymfonie is verrassend. Het stond voor hem echter vast dat hij niet nogmaals de muziek van Gounod wou gebruiken. Maillot werkte aanvankelijk zes maanden lang aan een originele partituur met de hedendaagse componist Yan Maresz. Helaas werd die laatste ziek en kon het werk niet worden voltooid. Hij had twee mogelijkheden: de première annuleren of uitstellen, of andere muziek gebruiken. Na een tiental stukken te hebben beluisterd, stootte Maillot bij toeval op de Faustsymfonie, die hij amper kende. De vele interpretaties van het werk konden hem niet inspireren, tot hij de uitvoering hoorde van Georg Solti, die compleet anders was. Lange tijd slaagden symfonische werken er niet in om het enthousiasme van choreografen aan te wakkeren. In navolging van Maurice Béjart en John Neumeier (Mahlercyclus) waagde Maillot zich voor het eerst aan een symfonisch ballet. De uitdaging: een complexe compositie gebruiken voor een complex onderwerp. De muziek die Maillot met respectvolle eerbaarheid over de lichamen van de dansers doet glijden, speelt een belangrijke rol.

Faust_LesBalletsdeMonteCarlo(4)

De dood
In de Faustsymfonie van Liszt vinden we net als bij Goethe drie hoofdpersonages: Mephistopheles, Faust en Marguerite. Maillot voegt daar een vierde figuur aan toe: de Dood. Toen Maillot begon aan zijn werk, zag hij Bernice Coppieters in de rol van Mephistopheles, maar na een tiental dagen repeteren merkte hij dat er iets niet goed zat. Hij had het idee om van Marguerite het voorwerp van Mephistopheles’ gedachten te maken… Maar neen, de dood is dat neutrale punt dat alles vooruit stuwt. De duivel en God (of het kwade en het goede) kunnen we zien, maar tegen de onvermijdelijke dood kunnen we niet op. In de opera van Gounod wordt de dood niet verpersoonlijkt, maar voor Maillots choreografie is het voor hem vanzelfsprekend en noodzakelijk om deze relatie met het onvermijdelijke tot leven te brengen – een relatie waarin de band tussen het goede en het kwade er niet meer toe doet. Maillot wou verder werken vanuit dit concept. En zo maakte de Dood zijn intrede, niet als vierde personage, maar als instrument om de andere personages van hun sluier te ontdoen.

Op 29 december 2007, exact één dag na de première van Faust en bij vreemd toeval, publiceerde de Franse krant Le Monde een kort artikel over iets wat paus Benedictus XVI had verklaard. Die wou, om de strijd aan te gaan met het kwade en de duivel, zo veel mogelijk duiveluitdrijvende priesters de wereld in sturen. Dit illustreerde hoe actueel de thematiek van de strijd tussen Goed en Kwaad is.

Jean-Christophe Maillot won in 2008 met zijn Faust de prestigieuze Prix Benois de la Danse voor de beste choreografie.

Samenwerking met Opera Ballet Vlaanderen
Het Antwerp Symphony Orchestra en Opera Ballet Vlaanderen werken al lang samen, onder andere voor stadsfestival Klassiek in de Stad op het Sint-Jansplein. Om de twee seizoenen verzorgt het Antwerp Symphony Orchestra de orkestrale begeleiding bij een van de producties van Ballet Vlaanderen. In 2018 is dat Faust op de Faustsymfonie van Liszt en nieuw gecreëerde muziek van Bertrand Maillot, de broer van de choreograaf.

Za 20.01.2018 — 20:00
Zo 21.01.2018 — 15:00
Do 25.01.2018 — 20:00
Vr 26.01.2018— 20:00
Za 27.01.2018 — 20:00
Zo 28.01.2018 — 15:00
Stadsschouwburg, Antwerpen
Ballet Vlaanderen
Antwerp Symphony Orchestra
Dominic Grier muzikale leiding
Jean-Christophe Maillot choreografie
Franz Liszt / Betrand Maillot muziek
Rolf Sachs decor
Philippe Guillotel kostuums
Jean-Christophe Maillot lichtontwerp
Jean-Pascal Alouges assistentie licht
Gilles Papain video

Tickets vanaf €20
infotickets

Categorieën:Uncategorized

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s