Historisch correct? Ja, maar…: Het spontane enthousiasme van Richard Egarr

Om een spitsvondigheid of verrassing zit de flamboyante oudemuziekexpert Richard Egarr niet verlegen. Ditmaal stuurt hij het Antwerp Symphony Orchestra door het woelige water van de vroegromantiek, en houdt daarbij de contrapuntische brio van Bach als kompas in de hand. Van het mediterrane zonnetje uit Mendelssohns Italiaanse symfonie tot de grandeur van Schumanns Tweede symfonie: grote kans dat deze meesterwerken onder Egarrs handen klinken als nooit tevoren. Je zal het moeten horen om het te geloven.

Egarr ziet de ware geest van de historische uitvoeringspraktijk liever als een kwestie van nieuwsgierigheid en niet als het volgen van academische regeltjes.

De Britse dirigent en klavierspeler Richard Egarr geldt als een van de meest prominente figuren in de historische uitvoeringspraktijk, al steigert hij snel als hij deze term hoort. Zoals de meeste van zijn collega’s ziet Egarr de ware geest van de historische uitvoeringspraktijk liever als een kwestie van nieuwsgierigheid en niet als het volgen van academische regeltjes. Hij is er zelfs vast van overtuigd dat emotie en spontaniteit perfect binnen het idee van een historisch ‘correcte’ uitvoering passen. Het idee dat de romantiek over de schreef gegaan is, klopt volgens hem niet. ‘Wij zijn het ‘cleanste’ geworden en hoe verder je teruggaat, hoe vuiler het wordt.’ Het is dus bijna ironisch dat decennia van grondige bestudering van partituren en traktaten ertoe leidden dat Egarr nog net niet de regels overboord gooit. Toch moet je volgens hem in staat zijn elke beslissing te verdedigen. ‘Persoonlijke reacties hebben discipline nodig, anders zijn ze volkomen betekenisloos.’

In interviews aarzelt Egarr niet om voor attitudes als in de jaren ’80 en ’90 te waarschuwen. Toen maakte de historische uitvoeringspraktijk immers een eerste fout door onder impuls van de platenindustrie mee te doen aan een concurrentiestrijd tussen ensembles: ‘Wie zou de eerste zijn om Schumanns symfonieën op te nemen? Wie zou als eerste Wagner bereiken? Eerlijk gezegd, er werd niet veel nadenken in geïnvesteerd. We gingen van Mozart naar Wagner op tien of vijftien jaar tijd en ik denk niet dat we het erg goed deden.’ Eveneens geen gezonde ingesteldheid is volgens Egarr de muziek voor zichzelf te laten spreken en niet teveel te interpreteren. ‘Luister naar historische opnames […] en je zal een hoop interpretatie horen. Maar zulke opnames werden actief genegeerd in de jaren ’80 en ’90 omdat ze niet pasten bij de esthetiek van de historische uitvoeringspraktijk, die erom ging op een postmoderne, afstandelijke manier te spelen en alles te laten klinken als Stravinski. Godzijdank staan we nu verder.’

Zijn eigen avontuurlijke houding geeft hem genoeg flexibiliteit om zowel met moderne als periode-orkesten te werken. Het laatste dat hij een symfonieorkest wil voorschotelen, is een lijstje geboden en verboden, afgeleid uit historische traktaten: ‘Ik hoor verhalen van barokdirigenten die een symfonieorkest begroeten met de woorden, “goedemorgen dames en heren: geen vibrato alstublieft,” wat meteen de deur dicht doet! […] Je kan je niet verliezen in details. Je moet een groter beeld schetsen, een soort gevoel.’ Dirigeren vanaf het klavier, zoals dat in het verleden ook gebeurde, biedt dan weer als voordeel dat het contact met de muzikanten intenser is. Als dirigent ben je dan immers zelf een van de spelers. Egarr bevindt zich als muziekdirecteur van de Academy of Ancient Music, lid van de Historical Performance-afdeling van de Juilliard School, klaviersolist en internationaal gastdirigent in het hart van de Oude Muziek. Daarnaast vindt hij tijd om jonge muzikanten aan het Conservatorium van Amsterdam, van de Britten Pears Foundation en aan de Dutch National Opera Academy regelmatig te inspireren. Die veelzijdigheid én zijn enthousiasme, zowel wanneer hij speelt of spreekt, roepen bij sommigen de vergelijking met Bernstein op. ‘De Bernstein van de Oude Muziek’ wordt hij weleens genoemd. Dat een publiek soms op ‘onaanvaardbare’ momenten applaudisseert, is dan ook geen verrassing en Egarr neemt er geenszins aanstoot aan. Luisteraars mogen reageren zoals het hen uitkomt, zelfs ‘om met dingen te smijten’. Een andere keer hadden de muzikanten zelfs zoveel ‘fun’ dat hij naar eigen zeggen van het podium viel en zijn ribben kneusde. Dat hij toch maar uitkijkt met dat enthousiasme… SVA

Vr 12.05.2017 — 20:30
De Roma, Antwerpen
Za 13.05.2017 — 15:00
Koningin Elisabethzaal, Antwerpen
Richard Egarr dirigent
Beethoven Coriolanus (alleen op 12.05)
Mendelssohn Symfonie nr. 4, ‘Italienische’
Bach Contrapunctus 18
(uit: Die Kunst der Fuge)
Schumann Symfonie nr. 2

Tickets vanaf € 21

Categorieën:Verdieping

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s