Muziek uit een doosje – Akoestiek vs architectuur

De gulden combinatie van akoestiek en architectuur

Om ten volle van muziek te genieten, is een uitstekende akoestiek cruciaal. Dat weten concerthuizen al meer dan honderd jaar. Om een breed publiek te lokken, moet je een spectaculair gebouw neerpoten. In heel Europa verrijzen cultuurtempels die zowel melomanen als architectuurliefhebbers bekoren, ook in Antwerpen.

deFilharmonie verzorgt op vrijdag 25 november het openingsconcert van de nieuwe Koningin Elisabethzaal. Richard Strauss en Antonín Dvořák zullen in Antwerpen nog nooit zo zuiver hebben geklonken. De voorbije twee jaar werd de zaal uitgerust met de modernste faciliteiten en technische voorzieningen. Het gerenommeerde Britse architectenbureau SimpsonHaugh & Partners tekende het ontwerp en werkte samen met Kirkegaard Associates uit Chicago voor de akoestiek. Antwerpen volgt daarmee het voorbeeld van prestigieuze concerthuizen als de Philharmonie in Parijs of de Elbphilharmonie in Hamburg.

Wet van Sabine
Eeuwenlang vonden concerten vooral plaats in paleizen en kerken. Professionele muzikanten speelden voor geestelijke en adellijke oren. Met de opkomst van de burgerij onstond in Londen in de achttiende eeuw de gewoonte om concerten in een vaste ruimte te laten plaatsvinden. In Leipzig speelden Georg Philipp Telemann en Johann Sebastian Bach in het beroemde Café Zimmerman. Later namen hun opvolgers hun intrek in een omgebouwde lakenhal, het Gewandhaus. Enkele decennia later bouwde het omgedoopte Gewandhausorchester een nieuwe concertzaal en die verwierf al snel bekendheid om haar uitstekende akoestiek.
In de hele wereld ontstonden burgerlijke concertzalen, vaak in omgebouwde kerken, maar ook in ongeschikte gebouwen. De beroerde akoestiek in de lezingenzaal van het Fogg Art Museum in Boston zette de natuurkundige Wallace Clemence Sabine (1868-1919) ertoe aan de eerste wetenschappelijke studie naar akoestiek te voeren. Hij was de grondlegger van de moderne architectonische akoestiek en gaf zijn naam aan de wet voor de nagalmtijd, de wet van Sabine. De sabin is de eenheid voor geluidsabsorptie. Met de resultaten van zijn onderzoek kon hij de akoestiek van de zaal flink verbeteren.
In 1900 ontwierp Sabine de nieuwe Boston Symphony Hall. Hij baseerde zich niet alleen op zijn wetenschappelijke inzichten, maar oriënteerde zich ook op de afmetingen van het Gewandhaus in Leipzig, dat de vorm van een schoendoos had. De architect van het Concertgebouw in Amsterdam had dat eerder ook al gedaan. Samen met de Musikverein in Wenen behoren deze twee klassieke zalen nog altijd tot de wereldtop.

Hedendaagse cultuurhuizen willen uitgroeien tot een culturele attractie met een brede programmering.

Muziek-uit-doosje-1

Landmark in de stad
Akoestisch perfecte schoendozen huizen tegenwoordig in spectaculaire verpakkingen. Bladgoud, rode pluche en kristallen kroonluchters zijn verleden tijd. Een van de meest inconische concertgebouwen is het Sydney Opera House. In het gebouw van de Deense architect en winnaar van de Pritzker Prize, Jørn Utzon, zijn er meerdere zalen voor opera, klassieke muziek, popconcerten tot zelfs modeshows. Er zijn zes cafés en vier restaurants. Een ultrabrede programmering en aantrekkelijke horeca vormen een onontbeerlijke poot in het businessplan van de hedendaagse cultuurhuizen.
Koningin Elizabeth opende het Sydney Opera House in 1973, tien jaar na de voorziene opleverdatum. De kosten waren geraamd op 3,5 miljoen Australische pond, maar ze liepen op tot 102 miljoen. Dat was toen een schandaal, maar geen kat die daar nog om maalt. Het Sydney Opera House kreeg dezelfde status als de Eiffeltoren in Parijs en staat sinds 2007 op de lijst met werelderfgoed van de Unesco.
De bouw van de Elbphilharmonie in Hamburg krijgt stilaan dezelfde allures. In 2007 legden de overheden van de hanzestad de eerste steen van een ontwerp van het Zwitsere toparchitectenbureau Herzog & de Meuron, ook een Pritzker Prize-winnaar. Op een oud pakhuis in de haven kwam een bovenbouw in glas met een gebogen dak. Het gebouw lijkt een gigantisch kristal waarin de lucht, het water en de stad weerspiegelen. Nog voor de opening groeide het gebouw uit tot een landmark. Prijskaartje: 866 miljoen euro, ruim drie keer meer dan gepland.
De nieuwste culturele parel van Hamburg ligt haast letterlijk in de Elbe en opent in januari. In het complex zijn er drie concertzalen, een hotel, 45 appartementen en een panorama waar je gratis van het uitzicht op de stad kan genieten – uiteraard met de bedoeling toeristen aan te trekken. Het Japanse bureau Yasuhisa Toyota berekende de akoestiek. Het boogt daarbij op zijn ervaringen bij de renovatie van het Sydney Opera House, het Mariinskitheater in Sint-Petersburg en de Casa da Música in Porto.
Dat laatste is een ontwerp van de Nederlandse architect Rem Koolhaas, ook al een Pritzker Prize-winnaar. In de grote zaal is plaats voor 1.238 personen die op stoelen van de Vlaamse ontwerper Maarten Van Severen kunnen plaatsnemen. De oplevering was voorzien in 2001 toen Porto culturele hoofdstad van Europa was, maar de werken liepen vier jaar vertraging op. De ingenieurs moesten oplossingen vinden om de ongewone vorm van het gebouw te construeren. De meerkosten bedroegen 100 miljoen euro.

Breed publiek
Op amper twee uur sporen van Antwerpen ligt de Philharmonie de Paris. De Franse sterarchitect Jean Nouvel (Pritzker Prize 2008) tekende een gebouw vol contrasten. Het is bedoeld als een baken, hoewel het geen oogstrelend silhouet heeft. De Philharmonie is ruw en veelkantig aan de buitenkant, elegant golvend binnenin. De gimmick is een vogelmotief. Als in een mozaïek van Maurits C. Escher zijn 340.000 abstracte vogelfiguren verwerkt. De materialen, met veel aluminium en inox, zijn uitdagend, maar ook kwetsbaar.
De nieuwe Parijse concertzaal opende begin vorig jaar in een schandaalsfeertje. De kosten waren bijna verdubbeld tot 386 miljoen euro. En de exploitatiekosten van 18 miljoen euro per jaar veroorzaakten verdeeldheid. De bouwheren, de stad Parijs en het Franse ministerie van Cultuur, zaten elkaar in de haren wie wat zou betalen. Ook het traditionele publiek morde: de zaal zou niet genoeg in het centrum liggen. Wel, dat was net de bedoeling: de Philharmonie wil ook een nieuw publiek bereiken.
Het is overduidelijk een internationale trend dat je in een concertzaal méér kan beleven dan luisteren naar het klassieke repertoire. Hedendaagse cultuurhuizen willen uitgroeien tot een culturele attractie met een brede programmering. De Philharmonie opende bijvoorbeeld met een waanzinnig populaire tentoonstelling over David Bowie. Het is bovendien geen toeval dat architect Nouvel erop lette dat niemand in het publiek verder zit dan 32 meter van het podium, een technisch huzarenstukje. Deze filosofie is mijlenver verwijderd van de engelenbak voor het plebs in de klassieke ‘bonbonnière-zalen’.

Het Sydney Opera House kreeg dezelfde status als de Eiffeltoren in Parijs en staat sinds 2007 op de lijst met werelderfgoed van de Unesco.

Muziek-uit-doosje-2

Kroonjuweel
De nieuwe Koningin Elisabethzaal in Antwerpen spektakelarchitectuur noemen, gaat een stap te ver, maar de reusachtige zwarte doos die achter de historische gevel verschijnt, mag er wezen. En dan vooral binnenin. Het kroonjuweel van het Elisabeth Center is de nieuwe concertzaal. Ze is hoger, langer en smaller dan de oude en krijgt een golvende wandbekleding voor een perfecte akoestiek.
‘Antwerpen heeft geen iconisch gebouw als de Eiffeltoren of een museum als de National Gallery dat over de hele wereld bekend is’, zei schepen van Toerisme Koen Kennis in juni, toen hij zijn strategisch plan voor het toerisme voorstelde. ‘Wat we wel hebben, zijn monumentale kerken en kunsthistorische musea. Dat zijn de troeven die we moeten uitspelen, ook in het buitenland.’
Het stadsbestuur verwacht tegen 2020 bijna een kwart meer overnachtingen in Antwerpen. Het rekent daarbij ook op het nieuwe congrescentrum waarin de Koningin Elisabethzaal huist. ‘Ze maakt deel uit van een volwaardig complex dat gebruikers kunnen combineren met de bestaande zalen van de zoo en met de dierentuin zelf. De capaciteit varieert tussen de 1.825 en 2.000 plaatsen, de grootste concertzaal van Vlaanderen’, klinkt het bij aannemer Willemen. ‘Het Elisabeth Center Antwerp wordt de ideale omgeving voor klassieke muziek en ook pop, rock, wereldmuziek en musicals.’ FE

Eind november opent de nieuwe Koningin Elisabethzaal haar deuren. Een feestelijk en langverwacht moment, en dat vieren we graag samen met jou! Omdat we niet elke dag een nieuwe zaal mogen inspelen, houden we het niet bij één openingsconcert, maar maken we er meteen een reeks van drie concerten van.
Ontdek als eerste de nieuwe Koningin Elisabethzaal!

Vrijdag 25 november 2016 20:00
Edo de Waart dirigent | Truls Mørk cello
Dvorák Celloconcerto
Strauss Ein Heldenleben

Zaterdag 3 december 2016 20:00
Edo
de Waart dirigent | Erin Wall sopraan | Anna Larsson alt | Groot Omroepkoor
Mahler
Symfonie nr. 2, ‘Auferstehung’

Vrijdag 9 december 2016 20:00
Philippe Herreweghe
dirigent | Stefan Jackiw viool
Mozart Le nozze di Figaro (ouverture)
Mendelssohn Vioolconcerto nr. 2
Beethoven Symfonie nr. 7

Tickets van €30 tot €50
infotickets

 

Categorieën:Elisabethzaal

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s