Geheimen van de concertzaal

Een concert bijwonen in de grote zaal van het Amsterdamse Concertgebouw is een bijzondere ervaring. De akoestiek van de zaal wordt al meer dan een eeuw geprezen. Op 14 mei speelt deFilharmonie er onder leiding van Giancarlo Andretta. Nu de opening van de nieuwe Koningin Elisabethzaal steeds dichterbij komt, wenkt ook voor deFilharmonie een welluidende thuisbasis die het klankkarakter van het orkest mee zal bepalen. Vandaag staat er veel meer wetenschappelijke kennis en hoogtechnologische apparatuur ter beschikking om een akoestische voltreffer te realiseren dan in de jaren 1880 toen men in Amsterdam aan de slag ging. Toch blijft de uitdaging bijzonder groot.

Het Amsterdamse Concertgebouw als maatstaf

Grote-Zaal-Fred-George-

Net zoals het Concertgebouworkest aan de unieke akoestische eigenschappen van het Amsterdamse Concertgebouw, en de Wiener Philharmoniker aan die van de Gouden Zaal van de Musikverein schatplichtig zijn, zo zal de nieuwe zaal in Antwerpen het geluid van deFilharmonie extra kleur geven.

De grote zaal van het Amsterdamse Concertgebouw werd ontworpen door Dolf van Gendt. Voor een zaal van 2000 toeschouwers koos hij voor het destijds voor de hand liggende concept van de schoendoosvorm. Het Gewandhaus in Leipzig, een zaal die de Tweede Wereldoorlog niet zou overleven, stond model. Ook voor The Symphony Hall in Boston die enkele jaren eerder werd gebouwd, en ook een akoestische toplocatie is, keek men vol bewondering naar Leipzig. Aan het eind van de negentiende eeuw waren de voorwaarden voor een goede akoestiek grotendeels in mysterie gehuld. Van Gendt vond kennelijk toch de geheime samenstelling van het akoestische recept: het enthousiasme voor de Amsterdamse zaal was, en is nog steeds, erg groot. Bij renovaties heeft men er dan ook alles aan gedaan om noch aan de vorm, noch aan de afwerking van de zaal te raken, zodat geen afbreuk werd gedaan aan die gouden akoestiek. De laatste decennia wordt bij het bouwen van concertzalen, naast de akoestiek, steeds meer rekening gehouden met het sociale gebeuren in en om het gebouw én met louter architecturale aspiraties. Een symfonisch concert bijwonen in de Philharmonie (1963) in Berlijn of in de nieuwe Philharmonie (2015) in Parijs is een belevenis die al begint wanneer men het gebouw tegemoet treedt. Ondanks de geweldige technische en elektronische hulpmiddelen die akoestici afgelopen decennia ter beschikking hebben, blijft het achterhalen van de geheimen van een gunstige akoestiek voor concertzalen een moeilijke zoektocht. Twee jaar geleden stelden zes Finnen na grondig onderzoek met de nieuwste meetapparatuur dat de zijwanden van het Amsterdamse Concertgebouw, en bij uitbreiding van zalen van het schoendoostype, cruciaal zijn voor een topakoestiek. De beide zijwanden reflecteren de klank, die een tiende van een seconde later bij de luisteraar komt. De plaatsing van onze oren aan de zijkant van het hoofd, is de reden waarom de zijreflecties zo’n impact hebben op onze klankervaring. Ze versterken de boventonen zodat bij de luisteraar in de zaal de klank als rijker, het ruimtelijk effect als groter en het dynamisch palet als uitgebreider, wordt ervaren. Wie de uitvoering van Bellini’s La straniera door deFilharmonie op 14 mei in het Amsterdamse Concertgebouw mee kan maken, mag zich dus aan een extraatje verwachten.

Invloed op de orkestklank

Vele dirigenten benadrukken dat een goede akoestiek in de eigen zaal ook de specifieke orkestklank bepaalt. Het is voor deFilharmonie dus uitermate belangrijk dat het orkest over afzienbare tijd kan repeteren en concerteren in de nieuwe concertzaal. Dat zal ongetwijfeld tot meer focus op klankkwaliteit leiden en zal uiteindelijk ook een positieve evolutie van de orkestklank stimuleren. Net zoals het Concertgebouworkest aan de unieke akoestische eigenschappen van het Amsterdamse Concertgebouw, en de Wiener Philharmoniker aan die van de Gouden Zaal van de Musikverein schatplichtig zijn, zo zal de nieuwe zaal in Antwerpen het geluid van deFilharmonie extra kleur geven. Het spreekt voor zich dat er enorm uitgekeken wordt naar de nieuwe zaal en haar akoestische kwaliteiten. Net als de vorige zaal wordt haar opvolger gebruikt voor klassieke en moderne concerten, jeugdvoorstellingen, theater en congressen. En dat heeft het totaalconcept mee bepaald. De akoestiek van die multifunctionele zaal moet bij verschillende gelegenheden de finishing touch kunnen leveren. Architect Ian Simpson en akoesticus Larry Kirkegaard hebben met al hun ervaring met het aanpassen van bestaande zalen en het bouwen van nieuwe, voor de afbraak van de oorspronkelijke constructie geopteerd. Ze waren ervan overtuigd dat het bouwen van een nieuwe zaal een grote winst op akoestisch vlak zou opleveren tegenover een grondige renovatie met akoestische bijsturingen. Net als bij het bepalen van de vorm werd ook bij de keuze van de afwerking nauwkeurig gewikt en gewogen. Er werd gekeken naar materialen die in historische zalen met akoestische topprestaties gebruikt werden, maar ook naar nieuwe mogelijkheden om resonanties tot beklijvende klankervaringen om te smeden en artistieke prestaties nog meer glans te geven. Samen met het totale architecturale concept zal dat ervoor zorgen dat een concert bijwonen in de thuisstad van deFilharmonie een echte belevenis wordt. We kijken er alvast naar uit. TE

deFilharmonie concerteert op zaterdag 14 mei in het Concertgebouw van Amsterdam onder leiding van Giancarlo Andretta. Op het programma: La stranieri van Bellini.
infotickets

Categorieën:Extra

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s