‘Ik wil ontdekken, iets anders interesseert me niet!’ – Pierre-Laurent Aimard

Pierre-Laurent Aimard, de Franse pianist die beroemd werd dankzij vertolkingen van actuele muziek, verkent in oktober de prachtpoëzie van Beethovens Vierde pianoconcerto. Van Ligeti’s complexe ritmes of Messiaens machtige klankmassa’s blijkt het maar een kleine stap naar de revolutionaire romantiek van Beethoven.

De gelauwerde muziekdocumentaire Pianomania gunt de kijker een aardige blik op de maniakale passie waarmee toppianisten omgaan met hun instrument. Het oog van de camera is exclusief gericht op Stefan Knüpfer, de innemende Weense concerttechnicus en stemmer die pianisten bijstaat in hun zoektocht naar de perfecte klank. Maar een van de belangrijkste bijrollen in deze documentaire is weggelegd voor de Franse pianist Pierre-Laurent Aimard, die samen met Knüpfer een opname van Bachs Kunst der Fuge voorbereidt.

‘Hij spreekt niet langer over variëteit en toon, maar enkel nog over temporele momenten in de toon’, zo verzucht Knüpfer halverwege de documentaire wanneer Aimard hem de schier onmogelijke opdracht geeft de piano nu eens te laten klinken als een orgel, dan weer als een klavecimbel of een clavichord. Maar achter die zucht zit ook de blijdschap van een vakman die het onderste uit de kan wil halen om een meesterpianist te plezieren. Want dat Aimard een musicus is die elke noot wil laten leven, is wel duidelijk.

‘De perfecte klank’, zo legde Aimard in een interview uit, ‘benadert de stijl en het muziekstuk. Bij Bach bijvoorbeeld is die bijzonder helder en gearticuleerd, bij Schubert zingend en intiem, bij Debussy moet ze kleur hebben en Boulez vraagt om een explosieve klank. Wanneer het instrument, de stemming, het spel van de pianist en de akoestiek overeenkomen en samen passen, is er een kans om het ideaal te benaderen.’

Magazine deFilharmoniep13

Compromisloos
De bijna zestigjarige Pierre-Laurent Aimard is een van de meest gegeerde pianisten van het ogenblik. Zijn concertagenda staat vol met recitals in prachtige zalen overal ter wereld, hij speelt met de grootste orkesten en dirigenten als Riccardo Chailly, Simon Rattle of Esa-Pekka Salonen willen hem maar wat graag aan hun zij. Voor het prestigieuze label Deutsche Grammophon maakt hij opnames die stuk voor stuk op lovende kritieken worden onthaald. Ook als programmator heeft hij zijn sporen verdiend. Aimard was actief als ‘artist in residence’ van de New Yorkse Carnegie Hall, friste de programma’s van het Weense Konzerthaus op en liet een nieuwe wind waaien doorheen het Cité de la Musique van Parijs. In de zomermaanden zet hij zijn tenten op aan de Engelse Oostkust, om er in Aldeburgh gestalte te geven aan het festival van Benjamin Britten.

Aimard benadert het klassieke en
romantische repertoire met dezelfde
doortastendheid en begeestering als die
waarmee hij actuele muziek aanpakt.

Aimard lijkt alomtegenwoordig. En toch is het tamelijk bizar dat hij zo’n prominente rol speelt in het klassieke muzieklandschap. De pianist werd immers pas publiek bezit via de omweg van moderne muziek. Op zijn twaalfde ging Aimard aan het Parijse conservatorium in de leer bij niemand minder dan Yvonne Loriod, pianiste en echtgenote van componist Olivier Messiaen. Vier jaar later al won hij het actuele muziekconcours dat naar deze componist genoemd werd. Sindsdien werd avant-garde zijn ambacht, met een specialisatie in Messiaen. Op zijn twintigste debuteerde hij bij het Chicago Symphony Orchestra, niet in een of ander virtuozenconcerto, maar als toetsenist in Messiaens Turangalîlasymfonie. Aimards analytische geest, zijn ijzersterke techniek en compromisloze muzikaliteit werden snel opgemerkt door Pierre Boulez, die hem aanstelde als vaste pianist van zijn Ensemble Intercontemporain. Liefst achttien jaar zou Aimard er in dienst blijven, vele duizenden bladzijden hedendaagse muziek instuderend terwijl zijn generatiegenoten solocarrières najoegen met Chopin of Rachmaninov.

Maar binnen het reservaat van de actuele muziek groeide Aimard snel uit tot een van de meest gewilde pianisten. Hij verzorgde de wereldpremière van Stockhausens fenomenale Klavierstück XIV en verschillende componisten droegen werk aan hem op. Boven alles was hij de favoriete pianist van de Hongaarse componist György Ligeti, die in zijn pianomuziek de grenzen van het speelbare overschreed. ‘Ligeti, dat is mijn leven’, aldus Aimard.  ‘Ik ben zo’n vijftien jaar lang ‘zijn’ pianist geweest en zo’n relatie met een componist is wellicht het mooiste wat een muzikant kan overkomen.’

Hedendaagse muziek staat nog steeds met stip bovenaan zijn lijstje. Vorig seizoen verzorgde hij de wereldpremière van het pianoconcerto van Harrison Birtwistle en vertolkte hij met Tamara Stefanovich alle pianomuziek van Boulez, ter ere van diens negentigste verjaardag. ‘Ik vind het nogal abnormaal dat het publiek niet geïnteresseerd zou zijn in wat er vorige eeuw gebeurd is!’, zegt Aimard. ‘Men zegt me vaak dat ik een pianist ben van hedendaagse muziek omdat ik dat zo vaak speelde. Maar ik vind het normaal om de muziek van je eigen tijd te spelen en in contact te staan met levende componisten. Het omgekeerde lijkt me ongepast.’

Magazine deFilharmoniep14

Speelvreugde
Intussen is Aimard bij het grote publiek doorgebroken met conventioneler repertoire. ‘Ik heb nooit gewild dat de piano een kerker zou worden’, legde hij daarover uit. ‘Wat mij interesseert, is dat ik op heel verschillende manieren muziek kan maken. En daarom speel ik graag uiteenlopende muziekstijlen, maar ook kamermuziek of begeleid ik zangers en doe ik af en toe ook eens aan dirigeren.’

Aimard koestert naar eigen zeggen een liefde voor alle soorten muziek, maar treedt pas sinds zijn veertigste op met het meer traditionele repertoire. Met dirigent Nikolaus Harnoncourt maakte hij opnames van de pianoconcerto’s van Beethoven en waagde hij zich zelfs aan een vergeten juweel als het pianoconcerto van Dvořák. Samen met zijn kompaan Pierre Boulez, als dirigent een meester in het repertoire uit de vroege twintigste eeuw, zorgde hij voor een spectaculair mooie plaat van de beide pianoconcerto’s van Ravel. Verder in zijn platenkast pronken namen als Bach, Schumann, Liszt, Mozart en Debussy. ‘Het gaat hier niet om een verandering van oriëntatie’, verdedigt Aimard zich. ‘Heel simpel: ik wil ontdekken, iets anders interesseert me niet. Ik heb kunnen werken met levende componisten, en daardoor leerde ik kijken naar wat belangrijk is in een partituur. Zoals een tekst de verbeelding stimuleert, zo moet ik achter de noten kijken, een werk respecteren, mijn fantasie activeren, mijn emoties en mijn energie aanwenden om het werk recht te doen.’

Wie Aimards opnames beluistert,
weet dat het zijn grootste gave is om
voorbij de cliches te denken.

Aimard benadert het klassieke en romantische repertoire dan ook met dezelfde doortastendheid en begeestering als die waarmee hij actuele muziek aanpakt. Wie zijn opnames beluistert, weet dat het zijn grootste gave is om voorbij de clichés te denken. De stemmenrijkdom van zijn Bach klinkt niet zomaar transparant, maar ook ongelooflijk nuancerijk. In de virtuoze notenslierten van Liszt diept hij een harmonische hardheid op die aan moderne muziek doet denken. De kleurnevels van zijn Debussy klinken niet broos of impressionistisch, maar zijn warm en gevoelvol ingekleurd. Wie naar de improvisatorische vrijheid en speelvreugde van zijn Beethovenopnames luistert, kijkt beslist uit naar zijn concerten met deFilharmonie in oktober, waar hij het Vierde pianoconcerto zal vertolken.

‘De uitvoerder beslist zelf over de balans tussen wat geschreven en wat ongeschreven is’, legt Aimard uit. ‘Het is de samenvloeiing van authenticiteit en individuele karakteristieken die volgens mij een interpretatie markant maken. Dat kan natuurlijk niet gerealiseerd worden zonder een diepe kennis van een stijl en zonder bijzondere studie van het werk. Zonder de gevoelens, de voorstellingskracht, de ideeën of de bijzondere energie van een uitvoerder kunnen de potentiële rijkdommen van een werk niet werkelijk openbloeien.’ TJ

Pierre-Laurent Aimard concerteert met deFilharmonie op 9 en 10 oktober in deSingel in Antwerpen.

Categorieën:Portret

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s