‘Ik ben heel ontrouw aan componisten’ – Lorenzo Gatto

Magazine deFilharmoniep16

Niets zo gevaarlijk als een sappig citaat. Voor je het weet, verschijnt je terloopse opmerking op borduursels en in dikke bundels tussen de spreekwoorden en adagia. Of nog erger, bovenaan een artikel. Voor onze nieuwe interviewreeks Tussen aanhalingstekens krijgt Belgisch violist Lorenzo Gatto vijf citaten voorgeschoteld van bekende musici of muziekkenners.

Magazine deFilharmoniep17

‘Een spons kan maar zoveel absorberen. Na een tijdje giet je er water over en houdt ze niets meer vast.’
Itzhak Perlman

Perlman zei nooit meer dan drie uur per dag te oefenen. Hoe zit dat bij jou?
Ik denk dat je een onderscheid moet maken tussen je geest en je lichaam. Wat de geest betreft, ben ik het helemaal eens met Perlman. Tijdens een masterclass in Verbier zei de violiste Pamela Frank exact hetzelfde: ‘Don’t practice for more than two or three hours a day, but make sure you are fully concentrated when you do!’ Tijdens het vioolspelen moet je aan zoveel dingen tegelijkertijd denken, dat je als normaal mens eigenlijk niet langer geconcentreerd kan blijven. En oefenen zonder concentratie levert niets op.

Anderzijds is vioolspelen ook een kwestie van reflexen. Elke spier van je lichaam heeft als het ware een geheugen. Op het oefenen van dat geheugen staat eigenlijk geen limiet, tenzij dan fysieke pijn. Voor bepaalde technische passages, zoals een caprice van Paganini, heb je niet zozeer je hoofd nodig, maar wel een goed ontwikkeld spiergeheugen. En daar moet je spijtig genoeg lang op oefenen.

Je begon viool te spelen toen je vijf jaar was. Ik veronderstel dat je niet meteen drie uur per dag oefende. Wanneer wist je dat het serieus was?
In het begin oefende ik redelijk weinig, minder dan één uur per dag in iedergeval. Toen ik 18 werd, besloot ik om het serieuzer aan te pakken. En als je aan de voorbereiding van een belangrijke wedstrijd begint, klop je plots een heleboel uren per dag, omdat het repertoire gewoon reusachtig is. Nu oefen ik gemiddeld drie tot vier uur per dag, ook in het weekend en tijdens vakanties. Daarnaast doe ik vaak mentale oefeningen om mijn concentratievermogen te verhogen.

Heb je ooit overwogen om ermee te stoppen?
Ja! (lacht) Eigenlijk doe ik dat vaak voor een concert… Maar nadien zeg ik altijd tegen mezelf: ‘Dit is gewoon te leuk, ik stop nooit!’

Wat doe je als je even vast komt zitten?
Als ik mijn hoofd leeg wil maken, duik ik in een van mijn andere passies: vliegen met een vliegtuig of de parapente, gaan lopen in het woud of de bergen, als dat kan. Dan voel ik me echt alsof ik op een reset button heb gedrukt.

Perlman was niet enkel een bekende solist, hij gaf ook les. Wil je zelf lesgeven?
Later wil ik dat zeker doen, maar voorlopig ga ik me nog even op mezelf concentreren.Magazine deFilharmoniep18

‘Muziek heeft geen onderwerp buiten de combinaties van noten die we horen. Muziek spreekt niet enkel door middel van geluid, ze uit enkel geluid.’
Eduard Hanslick

Ga je op zoek naar de betekenis en historische context van een compositie als je die voor het eerst speelt?
De historische context is voor mij niet zo belangrijk. Als je muziek met woorden moet uitleggen, is er iets mis. Sowieso zegt het weinig goeds over onze maatschappij dat we alles eenduidig willen verstaan en verklaren.

Muziek is een universele taal die iedereen met een beetje sensibiliteit kan begrijpen. Ze zit niet in, maar tussen onze woorden. Beethoven begrijp je beter door naar zijn muziek te luisteren dan door zijn biografie te lezen. Dat geldt trouwens niet alleen voor muziek. Moet je iemand uitleggen waarom een verse aardbei goed smaakt? Ik lees die biografieën wel voor mijn plezier hoor, maar dat verandert weinig aan mijn muzikale smaak. Da’s eerder curiosité malsaine.

Hoe ga je dan wel te werk?
Een nieuwe partituur probeer ik altijd zonder vooroordelen te benaderen. Als solist moet je het zo simpel mogelijk zeggen. Van bij het begin intelligent willen overkomen, is net oppervlakkig en dom. De complexiteit volgt pas als je al wat ervaring hebt met het stuk. Je moet ervan uitgaan dat de componist sowieso slimmer is dan jij. Wij leren van hen, niet omgekeerd. En verder blijft muziek ook de taal van de intuïtie. Je stem is je intuïtie.

Heb je een voorkeur voor instrumentale muziek?
Oh nee, ik luister vaak naar zangers! Maar ik zing nog liever, als niemand het hoort tenminste. (lacht)Magazine deFilharmoniep19

‘Ik heb geen favorieten. Als je speelt, moet je als een prostituee zijn, je moet houden van het stuk dat voor je ligt. Zelfs als je het maar niks vindt, moet je spelen alsof je het fantastisch vindt. Dan ben je een goede muzikant.’
Ruggiero Ricci

Helemaal mee eens! Mensen vragen weleens wie mijn favoriete componist is, en ik antwoord altijd dat ik heel ontrouw ben. Ik ben heel libertijns in mijn keuzes. Ik hou alleen niet van stukken die duidelijk maar één richting uitgaan. Twijfel en dubbelzinnigheid zijn heel belangrijk in muziek.

Ricci was vooral bekend om zijn interpretaties van Paganini. Is er dan geen componist met wie jij graag geassocieerd zou worden?
Beethoven blijft wel een mijlpaal voor mij. Niemand kan de relatie en de confrontatie tussen ons hart en onze idealen zo mooi uitdrukken. Hij moet een beetje schizofreen zijn geweest.

Ik dacht dat je misschien voor Saint-Saëns zou kiezen. Met deFilharmonie speel je dit seizoen zijn Derde vioolconcerto en dat is niet de eerste keer.
De muziek van Saint-Saëns vind ik altijd even fris en spontaan. Hij heeft hetzelfde soort genie als Vivaldi: zijn stukken vloeien altijd heel vlot door de oren. Als solist kan je daar erg spontaan op reageren, wat natuurlijk fijn is.

Magazine deFilharmoniep20

‘Wanneer je begint te spelen, is er een verband tussen elke noot. Je kan niet zeggen: “Op deze noot ga ik me niet concentreren.” Je kan zaken niet negeren zoals je dat in de rest van je leven doet.’
Daniel Barenboim

Hoe hou je jezelf en het publiek alert tijdens een optreden?
In de eerste plaats moet je natuurlijk spelen omdat je wil spelen. Ik heb vaak geen zin om op te treden, maar dan neem ik een kwartiertje voor mezelf, gewoon om aan het goede te denken. Daarna beschouw ik spelen weer als een plezier en kan ik elke noot met passie brengen. Als je het beschouwt als een job, moet je van job veranderen.

Enfin, dat is natuurlijk gemakkelijk gezegd. Een trucje dat vaak helpt, is de stukken die je moet spelen lang tevoren te leren en ze dan een paar maanden te laten liggen. Zo zitten ze al vroeg in je bloed en heb je minder stress en negatieve gedachten voor het optreden.

Magazine deFilharmoniep21

‘Een concert is het enige moment waarop ik me helemaal muzikant voel.’
Lorenzo Gatto

Hmm, ik weet niet meer in welke context ik dat zei. Maar het klopt wel, voor mij maakt adrenaline deel uit van muziek. Want muziek moet leven, en leven zonder risico is sterven. Met moderne technologieën kan bijna iedereen een perfecte cd uitbrengen, maar de cd-industrie is ingestort. Gelukkig zijn mensen nog steeds op zoek naar dat live-gevoel, de magie van het moment. Dat kan je alleen creëren voor een publiek. We want to feel alive! HM

Lorenzo Gatto brengt het Derde vioolconcerto van Saint-Saëns met deFilharmonie onder leiding van Fabien Gabel, op 30 en 31 oktober in deSingel in Antwerpen en op 1 november in Muziekcentrum Vredenburg in Utrecht.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s